Μια απλή βόλτα στο σούπερ μάρκετ αρκεί για να καταλάβει κανείς ότι το φοινικέλαιο βρίσκεται πλέον σχεδόν σε όλα τα τρόφιμα.
Δεν το συναντάμε μόνο σε προϊόντα από πολυεθνικές εταιρείες, όπως τα μπισκότα, οι σοκολάτες ή τα δημητριακά, αλλά και σε τρόφιμα που έχουμε όλοι στο σπίτι από ελληνικές εταιρείες, όπως ο χαλβάς τώρα τη Σαρακοστή, τα αρτοσκευάσματα, ακόμη και οι ξηροί καρποί.
Το φοινικέλαιο είναι εδώ και χρόνια το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο φυτικό έλαιο στον κόσμο και αποτελεί βασικό συστατικό δεκάδων επεξεργασμένων τροφίμων, καλλυντικών, αλλά και προϊόντων καθημερινής χρήσης.
Την ίδια στιγμή όμως, συνοδεύεται από έντονες συζητήσεις τόσο για τις επιπτώσεις του στην υγεία όσο και για το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα – πόσο μάλλον, εδώ στην Ελλάδα που το ελαιόλαδο είναι το εθνικό μας προϊόν.
Τι είναι το φοινικέλαιο και πώς παράγεται
Το φοινικέλαιο προέρχεται από τους καρπούς του φοινικόδεντρου Elaeis guineensis. Οι μικροί πορτοκαλοκόκκινοι καρποί συλλέγονται, πολτοποιούνται και από τον πολτό τους εξάγεται το λάδι, ενώ από τον πυρήνα τους παράγεται το φοινικοπυρηνέλαιο.
Οι χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή φοινικέλαιου είναι η Ινδονησία και η Μαλαισία, οι οποίες καλύπτουν περίπου το 85% της παγκόσμιας προσφοράς, αν και καλλιεργείται σε δεκάδες ακόμη χώρες με τροπικό κλίμα.
Το χαμηλό κόστος παραγωγής και η πολύ υψηλή στρεμματική απόδοση του φοίνικα σε σχέση με άλλα φυτικά έλαια είναι ο βασικός λόγος που κυριάρχησε διεθνώς.
Γιατί η βιομηχανία τροφίμων προτιμά το φοινικέλαιο
Το φοινικέλαιο δεν είναι απλώς φθηνό, είναι και τεχνολογικά «βολικό» για τη βιομηχανία τροφίμων.
Παραμένει ημι-στέρεο σε θερμοκρασία δωματίου, δίνει κρεμώδη υφή στα προϊόντα και αντέχει σε υψηλές θερμοκρασίες επεξεργασίας και τηγανίσματος.
Μετά την απαγόρευση των τρανς λιπαρών σε πολλές χώρες, χρησιμοποιήθηκε ως εναλλακτική λύση που προσφέρει παρόμοια σταθερότητα χωρίς υδρογόνωση.
Η ραγδαία αύξηση κατανάλωσης έτοιμων και επεξεργασμένων τροφίμων παγκοσμίως ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη ζήτησή του.
Πού συναντάμε το φοινικέλαιο
Η παρουσία του δεν περιορίζεται στη διατροφή, καθώς χρησιμοποιείται επίσης σε καλλυντικά, απορρυπαντικά και ακόμη και σε βιοκαύσιμα.
Το φοινικέλαιο βρίσκεται σε τεράστιο αριθμό προϊόντων καθημερινής κατανάλωσης, όπως:
- μπισκότα, κέικ και αρτοσκευάσματα,
- μαργαρίνες και επαλείμματα,
- δημητριακά πρωινού,
- ψωμί και έτοιμες ζύμες,
- παιδικές τροφές και βρεφικά γάλατα,
- καλλυντικά, σαμπουάν, οδοντόκρεμες.
Πόσο ανθυγιεινό είναι το φοινικέλαιο
Η κακή φήμη του φοινικελαίου οφείλεται κυρίως στην υψηλή περιεκτικότητά του σε κορεσμένα λιπαρά. Περίπου το 50% των λιπαρών του ανήκει σε αυτή την κατηγορία, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από του ελαιολάδου, αν και χαμηλότερο από άλλα λίπη όπως το έλαιο καρύδας.
Τα κορεσμένα λιπαρά συνδέονται με αύξηση της LDL χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων, παράγοντες που σχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα. Η αυξημένη κατανάλωση φοινικέλαιου έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο καρδιακό κίνδυνο σε κάποιες επιστημονικές έρευνες.
Παράλληλα, όταν το φοινικέλαιο υφίσταται έντονη θερμική επεξεργασία —ιδίως πάνω από τους 200°C— μπορεί να σχηματιστούν ουσίες που θεωρούνται δυνητικά καρκινογόνες, γεγονός που έχει απασχολήσει τις ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας τροφίμων.
Οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα βασικό σημείο: το πρόβλημα δεν είναι ένα μεμονωμένο συστατικό, αλλά η συνολική διατροφή.
Η υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων αυξάνει την πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, ανεξάρτητα από την πηγή τους. Για αυτό η σύσταση παραμένει η ίδια: ισορροπημένη διατροφή, έλεγχος των συσκευασμένων τροφίμων και προτίμηση σε απλές πρώτες ύλες.
Πάντως, το φοινικέλαιο δεν είναι εντελώς «άχρηστο» διατροφικά. Περιέχει βιταμίνη Ε, καροτενοειδή και μονοακόρεστα λιπαρά όπως το ελαϊκό οξύ, που συνδέονται με προστατευτικές δράσεις για τον οργανισμό.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτών των θρεπτικών στοιχείων μειώνεται σημαντικά μετά την εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία που υφίσταται πριν φτάσει στο ράφι.
Το περιβαλλοντικό κόστος της παραγωγής
Η μεγαλύτερη κριτική στο φοινικέλαιο δεν αφορά μόνο τη διατροφή, αλλά και το περιβάλλον.
Η επέκταση των φυτειών σε τροπικά δάση έχει οδηγήσει σε εκτεταμένη αποψίλωση. Σε περιοχές όπως το Βόρνεο και η Ινδονησία, τεράστιες εκτάσεις καίγονται για να δημιουργηθούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, με αποτέλεσμα αύξηση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και απώλεια βιοποικιλότητας.
Η καταστροφή των οικοτόπων απειλεί άγρια είδη όπως ουρακοτάγκους, τίγρεις και ελέφαντες, ενώ έχουν καταγραφεί και κοινωνικά ζητήματα που σχετίζονται με τις συνθήκες εργασίας στις φυτείες.
Για τον περιορισμό αυτών των επιπτώσεων δημιουργήθηκαν πρωτοβουλίες πιστοποίησης βιώσιμης παραγωγής, αν και μέχρι σήμερα καλύπτουν σχετικά μικρό ποσοστό της παγκόσμιας αγοράς.
Πώς θα καταλάβετε αν ένα προϊόν περιέχει φοινικέλαιο
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι εταιρείες είναι υποχρεωμένες να αναγράφουν την ακριβή προέλευση των φυτικών λιπών στις ετικέτες. Αυτό σημαίνει ότι το φοινικέλαιο πρέπει να αναφέρεται ρητά στα συστατικά.
Ωστόσο, μπορεί να εμφανίζεται με πολλές διαφορετικές ονομασίες. Καταναλωτικές οργανώσεις έχουν καταγράψει εκατοντάδες παραλλαγές. Πάντως, οτιδήποτε περιέχει το αρχικό «φοινικ-» ή «palm (oil)» στα αγγλικά συνήθως έχει φοινικέλαιο.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΣΥΜΒΟΥΛΗΕταιρείες που χρησιμοποιούν Φοινικέλαιο (ενδεικτικός κατάλογος)
- Ferrero (Nutella, Kinder, Ferrero Rocher)
- Mondelēz International (Oreo, Milka, Lacta, Toblerone, LU, Prince)
- Nestlé (KitKat, Smarties, Nesquik, Maggi)
- Unilever (Dove, Knorr, Hellmann's, Lipton)
- PepsiCo (Lay's, Doritos, Cheetos)
- Mars (Snickers, Twix, M&M's)
- Procter & Gamble (Σαμπουάν, καθαριστικά)
- Colgate-Palmolive (Σαπούνια, οδοντόκρεμες)
- Chipita / 7DAYS: Η χρήση φοινικέλαιου επιβεβαιώνεται σε μια σειρά προϊόντων. Το βρίσκουμε στα κρουασάν με γέμιση κακάο , με γέμιση φράουλα καθώς και στα αλμυρά Bake Rolls με σκόρδο .
- Bingo / Tottis (Σερενάτα, Amaretti, Koukouroukou): Και εδώ, η παρουσία του φοινικέλαιου είναι εμφανής σε πολλά είδη. Τα συστατικά των γκοφρετών Σερενάτα και των κρουασάν της εταιρείας αναφέρουν συγκεκριμένα το φοινικέλαιο ή το φοινικοπυρηνέλαιο (palm kernel oil), τόσο στη γέμιση σοκολάτας όσο και στα φυτικά λίπη της ζύμης.
- Tsakiris: Η χρήση φοινικέλαιου είναι ξεκάθαρη και στα κλασικά πατατάκια , στα πατατάκια με αλάτι , στη γεύση πάπρικα , ρίγανη και στα potato sticks με καυτερή γεύση και με αλάτι .
- Εταιρεία Παπαδοπούλου (Αναλυτικά)
Η εταιρεία Ε.Ι. Παπαδόπουλος Α.Ε. χρησιμοποιεί φοινικέλαιο σε αρκετές κατηγορίες των προϊόντων της, κυρίως λόγω της υφής, της αντοχής στη θερμοκρασία και της τραγανότητας που προσφέρει στη βιομηχανική αρτοποιία και ζαχαροπλαστική.
Παρακάτω είναι οι κύριες κατηγορίες και τα πιο γνωστά προϊόντα της εταιρείας που περιέχουν φοινικέλαιο (ή φυτικά λιπαρά φοινικέλαιου):
1. Φρυγανιές
Φρυγανιές «Χωρίς»
Classic Φρυγανιές: (Σιτάρου, Σίκαλης, Χωριάτικες).
Crunchies & Crispy Bakes: Διάφορες γεύσεις φρυγανισμένων σνακ.
2. Μπισκότα & Γλυκίσματα (Τα κλασικά)
Πτι-Μπερ (Petit-Beurre): Τα κλασικά, τα γεμιστά, αλλά και τα Πτι-Μπερ με σοκολάτα.
Γεμιστά Μπισκότα Παπαδοπούλου: (Με γεύση σοκολάτα, φράουλα, βανίλια, λεμόνι κ.ά.) — η κρέμα και το μπισκότο βασίζονται σε φοινικέλαιο.
Miranta (Μιράντα): Τα κλασικά μπισκότα.
Caprice (Πουράκια): Η γέμιση κακάο/φουντουκιού περιέχει φοινικέλαιο.
Digestive: Τόσο τα κλασικά όσο και αυτά με επικάλυψη σοκολάτας.
Cream Crackers: Σχεδόν όλες οι παραλλαγές (κλασικά, σίκαλης, χωρίς αλάτι).
3. Κέικ & Σνακ
Mini Cake / Daily Cake: Τα έτοιμα συσκευασμένα κέικ (π.χ. με κομμάτια σοκολάτας, μαρμπρέ, γεμιστά).
Soft Cookie: Τα μαλακά μπισκότα της σειράς.
4. Αλμυρά Σνακ & Κράκερς
Krispers: Αλμυρά σνακ.
Pick Crackers: Διάφορες γεύσεις.
Εταιρείες που αναγράφουν στα προϊόντα τους «Χωρίς Φοινικέλαιο» (ενδεικτικός κατάλογος)
- Barilla (Crema Pan di Stelle)
- Rigoni di Asiago (Nocciolata)
- Meridian (Αλείμματα & φιστικοβούτυρα)
- Walkers (Shortbread & Crisps)
- Violife (Φυτικά «τυριά» & αλείμματα)
- Iceland (Supermarket UK - δική της ετικέτα)
- Όλυμπος (Σε συγκεκριμένα αλείμματα & ταχίνι)
- Bioagros (Βιολογικά προϊόντα)
- Βιολάντα (Violanta): Η εταιρεία παράγει τα δημητριακά "Zero Violanta Cereals", τα οποία βραβεύτηκαν στα Healthy Food Awards ακριβώς επειδή δεν περιέχουν φοινικέλαιο και ζάχαρη .Κάποια άλλα όμως περιέχουν.
- Sdoukos S.A.: παράγει μπάρες δημητριακών, φυστικοβούτυρου και ταχινιού και αναφέρει ότι διαθέτει σειρά προϊόντων "palm oil free" (χωρίς φοινικέλαιο) .
- The Greek Kitchen: Πρόκειται για μια εταιρεία που προμηθεύεται προϊόντα από μικρούς Έλληνες παραγωγούς και διαθέτει μια σειρά προϊόντων που είναι πιστοποιημένα ως "Palm Oil Free" .
- Τα κλασικά Πατατάκια Lay's ΔΕΝ έχουν φοινικέλαιο.Στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη, τα κλασικά κομμένα πατατάκια Lay’s τηγανίζονται σε φυτικά έλαια χωρίς φοινικέλαιο:Lay’s Αλάτι / 100% Ηλιέλαιο: Η κλασική σειρά παρασκευάζεται αποκλειστικά με 100% ηλιέλαιο (ή μίγμα ηλιέλαιου και κραμβέλαιου).Lay’s Στο Φούρνο (Baked): Παρασκευάζονται επίσης με ηλιέλαιο και λιγότερα λιπαρά.Lay’s με Ελαιόλαδο / Χωριάτικα: Χρησιμοποιούν μίγμα που περιέχει εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.
Τα κλασικά Πατατάκια Jumbo Chips, Country Chips) Δεν περιέχουν φοινικέλαιο. Στις περισσότερες σειρές από κλασικά κομμένα πατατάκια (αλάτι, ρίγανη, BBQ κλπ.), η εταιρεία τηγανίζει κατά βάση με 100% Ηλιέλαιο (Sunflower oil).Ειδικές επίσης σειρές με Ελαιόλαδο: Ορισμένες premium ή παραδοσιακές σειρές της εταιρείας παρασκευάζονται με προσθήκη ελαιόλαδου
1. Οι εμβληματικές σοκολάτες της ΙΟΝ δεν περιέχουν φοινικέλαιο:
- ΙΟΝ Υγείας (Dark)
ΙΟΝ Φουντουκιού
Break (οι περισσότερες πλάκες σοκολάτας)
Στις σοκολάτες αυτές, η λιπαρή βάση είναι αποκλειστικά το βούτυρο κακάο, γι' αυτό και έχουν αυτή την ιδιαίτερη υφή και γεύση.
Σε προϊόντα που απαιτούν ειδική ρευστότητα στην κρέμα, τραγανή υφή στη βάφλα ή χαμηλότερο σημείο τήξης, η ΙΟΝ χρησιμοποιεί φοινικέλαιο ή παράγωγά του:
NoiSETTA: Η κλασική πράσινη σοκολατοκαραμέλα/σοκολατάκι περιέχει φυτικά λιπαρά (μεταξύ των οποίων φοινικέλαιο) στην εσωτερική κρέμα φουντουκιού.
Σοκοφρέτα (και Mini Σοκοφρέτες): Στη γέμιση της βάφλας και την κρέμα χρησιμοποιούνται φυτικά λιπαρά (φοινικέλαιο/φοινικοπυρηνέλαιο).
Nucrema (Άλειμμα): Η κρέμα σοκολάτας/φουντουκιού περιέχει φυτικά έλαια (φοινικέλαιο).
Derby & Baloo: Οι μπάρες που περιέχουν γέμιση (κρέμα, ινδοκάρυδο, δημητριακά) χρησιμοποιούν φυτικά λιπαρά(;).
Γεμιστές σοκολάτεςBreak / Σοκολατάκια: Οι παραλλαγές με ρευστή γέμιση (π.χ. κρέμα φράουλας, κρέμα καπουτσίνο).
Συμπερασματικά
Αν αγοράσετε μια απλή πλάκα σοκολάτας ΙΟΝ (Αμυγδάλου, Γάλακτος, Υγείας), ΔΕΝ θα βρείτε φοινικέλαιο.
Αν αγοράσετε Σοκοφρέτα, NoiSETTA, Nucrema ή μπάρες γεμιστές, περιέχεται φοινικέλαιο στη γέμιση ή τη βάφλα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου