ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΠΟΔΕΔΕΙΓΜΕΝΟ :Οι αλυσοδεμένοι άνδρες του Φαλήρου ήταν Αθηναίοι και όχι ξένοι εισβολείς

Αναλύσεις αποκαλύπτουν ότι οι αλυσοδεμένοι άνδρες του Φαλήρου ήταν Αθηναίοι και όχι ξένοι εισβολείς

Η μαζική ταφή 79 κρατουμένων στο Φαλήρο. [Credit: Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων / Αρχείο Ανασκαφών Δέλτα Φαλήρου]

ΠΗΓΗ: anaskafi.gr

 

Οι χημικές αναλύσεις των δοντιών και των οστών 163 ατόμων από το αρχαϊκό νεκροταφείο του Φαλήρου δείχνουν ότι οι περισσότεροι από τους αλυσοδεμένους άνδρες που θάφτηκαν σε ομαδικό τάφο μεγάλωσαν στην περιοχή της Αττικής, γεγονός που αλλάζει την ερμηνεία αυτού του επεισοδίου κοινωνικής βίας στην Αθήνα του 6ου αιώνα π.Χ.

Η ανακάλυψη το 2016 ενός μεγάλου μαζικού τάφου στο αρχαίο νεκροταφείο του Φαλήρου, στις ακτές της Αθήνας, συγκλόνισε την αρχαιολογική κοινότητα και το ευρύ κοινό. Εκεί βρίσκονταν τα λείψανα 79 ενήλικων ανδρών, πολλοί από τους οποίους φορούσαν ακόμη μεταλλικά δεσμά, διατεταγμένα σε τρεις παράλληλες σειρές. Από τότε, οι ερευνητές συζητούν για το ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι: πειρατές, ξένοι μισθοφόροι, πολιτικοί επαναστάτες ή θύματα κρατικής εκτέλεσης;

Τώρα, μια διεθνής ομάδα βιοαρχαιολόγων έδωσε μια απάντηση. Αφού ανέλυσαν τη χημική σύνθεση των δοντιών 66 από αυτούς τους άνδρες και τη συνέκριναν με εκείνη 97 άλλων που είχαν ταφεί στο ίδιο νεκροταφείο, οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η συντριπτική πλειοψηφία τους ήταν άτομα που είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει στην περιοχή της Αττικής, δηλαδή στο έδαφος της Αθήνας.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports, καταρρίπτουν την υπόθεση ότι επρόκειτο για ξένες δυνάμεις και υποδηλώνουν ότι η βία εναντίον τους ήταν εσωτερική υπόθεση, που σχετιζόταν με πολιτικές διαμάχες ή τιμωρίες στην αναδυόμενη αθηναϊκή δημοκρατία.

Ένας τάφος που μαρτυρά εξουσία και τιμωρία

Η ταφή, γνωστή ως «Εσπλανάδα», αποτελεί μέρος του εκτεταμένου νεκροταφείου του Φαλήρου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε κατά την αρχαϊκή περίοδο (μεταξύ του 8ου και του 6ου αιώνα π.Χ.). Αυτό που κάνει αυτόν τον τάφο ξεχωριστό είναι η μεταχείριση των νεκρών: αλυσοδεμένοι, τοποθετημένοι σε ένα ρηχό όρυγμα και με ελάχιστη ταφική φροντίδα. Για τους αρχαιολόγους, πρόκειται για μια περίπτωση μαζικής δημόσιας εκτέλεσης, μια πράξη θεσμοθετημένης βίας.

Απόσπασμα από την πρώτη σειρά της μαζικής ταφής 79 κρατουμένων.
[Credit: Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιά και Νήσων / Αρχείο Ανασκαφών Δέλτα Φαλήρου]

Δύο βασικές ερμηνείες έχουν διχάσει τους ειδικούς. Από τη μία πλευρά, ορισμένοι θεωρούν αυτή την ταφή ως απόδειξη της αυξανόμενης δύναμης του αθηναϊκού κράτους, το οποίο ήταν σε θέση να επιβάλλει το νόμο και τις ποινές με οργανωμένο τρόπο. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ίδια η ύπαρξη μιας τόσο βίαιης εκτέλεσης αποκαλύπτει την αδυναμία των θεσμών και την έξαρση της βίας μεταξύ των φατριών της ελίτ.

Για να ξεκαθαριστεί όμως ποια από αυτές τις απόψεις ισχύει, ήταν απαραίτητο να γνωρίζουμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνδρες. Προέρχονταν από αλλού, ίσως αιχμάλωτοι μισθοφόροι ή πειρατές; Ή μήπως ήταν Αθηναίοι που αψήφησαν το σύστημα; Η απάντηση προέρχεται πλέον από την επιστήμη των ισοτόπων.

Το χημικό ίχνος της περιοχής προέλευσης

Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε είναι η ανάλυση ισοτόπων στροντίου. Το στρόντιο είναι ένα χημικό στοιχείο που βρίσκεται στα πετρώματα και στο έδαφος, το οποίο μεταφέρεται στα φυτά, στα ζώα και, τελικά, στους ανθρώπους μέσω του νερού και της τροφής. Τα δόντια, και ειδικά το σμάλτο, σχηματίζονται κατά την παιδική ηλικία και δεν ανανεώνονται, οπότε διατηρούν μια χημική «υπογραφή» του τόπου όπου μεγάλωσε ένα άτομο.

Συγκρίνοντας αυτή την υπογραφή με εκείνη του γεωλογικού περιβάλλοντος της Αττικής, οι ερευνητές μπορούν να προσδιορίσουν αν ένα άτομο ήταν «ντόπιο» – δηλαδή, αν πέρασε την παιδική του ηλικία στην περιοχή – ή «μη ντόπιο». Σε αυτή τη μελέτη, η ομάδα υπό την ηγεσία της Julianne R. Stamer από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα ανέλυσε το οδοντικό σμάλτο 163 ατόμων από το νεκροταφείο του Φαλήρου, συμπεριλαμβανομένων 66 από τον ομαδικό τάφο της Εσπλανάδας.

Για να καθορίσουν το εύρος των τιμών που θεωρούνται «τοπικές», οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν δύο στατιστικές μεθόδους. Η πιο συντηρητική έδειξε ότι το 95,7% του συνόλου των ατόμων (156 από τα 163) είχε υπογραφή στροντίου συμβατή με την περιοχή της Αττικής. Ακόμη και εφαρμόζοντας ένα αυστηρότερο κριτήριο, το οποίο ανιχνεύει πιο λεπτές διακυμάνσεις, το ποσοστό των ντόπιων παρέμεινε στο 89%.

Και οι εκτελεσθέντες ήταν ντόπιοι

Τα αποτελέσματα είναι κατηγορηματικά όσον αφορά τον μαζικό τάφο. Από τους 66 άνδρες της Εσπλανάδας που αναλύθηκαν, οι 64 (96,9%) παρουσίασαν τοπικές ισοτοπικές τιμές. Μόνο δύο άτομα παρουσίασαν χαρακτηριστικά που τα τοποθετούσαν εκτός Αττικής. Επιπλέον, μια στατιστική σύγκριση των τιμών της Εσπλανάδας με αυτές του υπόλοιπου νεκροταφείου δεν έδειξε σημαντικές διαφορές. Με άλλα λόγια, οι εκτελεσθέντες άνδρες δεν διέφεραν, όσον αφορά την καταγωγή τους, από τους άλλους που είχαν ταφεί στο Φάληρο.

Οι συγγραφείς της μελέτης το εκφράζουν χωρίς περιστροφές: «Σε αντίθεση με τις προσδοκίες μας, όσοι έχουν ταφεί στην Εσπλανάδα είναι κατά συντριπτική πλειοψηφία ντόπιοι από την περιοχή της Αττικής». Προσθέτουν: «Η κοινωνική βία που αντιπροσωπεύει η Εσπλανάδα κατευθυνόταν κυρίως προς τα μέσα, προς άτομα που πιθανότατα αποτελούσαν μέρος του κοινωνικού και φυσικού τοπίου της Αττικής».

 

Αυτό το συμπέρασμα ανατρέπει την ιδέα ότι οι αλυσοδεμένοι άνδρες ήταν πειρατές ή μισθοφόροι από το εξωτερικό, μια υπόθεση που είχε προκύψει μετά από μια άλλη παρόμοια ανακάλυψη στο Φάληρο στις αρχές του 20ού αιώνα. Ούτε ταιριάζει με την εικόνα ξένων εισβολέων που ηττήθηκαν στη μάχη.[.........]

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ :Αναλύσεις αποκαλύπτουν ότι οι αλυσοδεμένοι άνδρες του ...