Πώς δύο άνθρωποι που μοιράζονται την ίδια αστική καταγωγή, την ίδια κορυφαία επιστημονική παιδεία και τα ίδια κοσμικά σαλόνια της προπολεμικής Αθήνας, καταλήγουν σε εκ διαμέτρου αντίθετα στρατόπεδα τη στιγμή της μεγάλης κρίσης; Αυτό το αναπάντητο υπαρξιακό και ιστορικό ερώτημα βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου «Δωσίλογοι και ονειροπόλοι» (Εκδόσεις Τόπος) του συνταγματολόγου και συγγραφέα Ξενοφώντα Κοντιάδη.
Μέσα από τη μορφή του ιστορικού μυθιστορήματος και των εσωτερικών μονολόγων, ανασυνθέτει τις πορείες του κατοχικού πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου και του «κόκκινου καθηγητή» της Αντίστασης, Πέτρου Κόκκαλη.
Το εγχείρημα, όμως, ξεπερνά τα όρια της τυπικής ιστορικής έρευνας. Ο Λογοθετόπουλος ήταν ο προπάππους του συγγραφέα, ενώ ο ήρωας παππούς του (και συνονόματός του) σκοτώθηκε από τους ναζί το 1941, όντας στενός φίλος του Πέτρου Κόκκαλη. Με αφορμή αυτή τη συγκλονιστική οικογενειακή αντίφαση, μας μιλά για τη συνάντηση της Ιστορίας με τη λογοτεχνία, το βάρος της συλλογικής μνήμης και το αν υπάρχουν τελικά «γκρίζες ζώνες» όταν μια χώρα φλέγεται.
Σε μια εποχή που η συλλογική μνήμη ξεθωριάζει και οι σύγχρονες κρίσεις απαιτούν ξανά από εμάς να επιλέξουμε στρατόπεδο, ο Ξενοφών Κοντιάδης στους «Δωσίλογους και Ονειροπόλους» δεν αγιοποιεί, δεν δαιμονοποιεί, δεν χαρίζεται. Με τη διπλή ιδιότητα του ψύχραιμου νομικού και του λογοτέχνη, μας δίνει την ευκαιρία να συζητήσουμε δημόσια για την ηθική των επιλογών, τη μεταπολεμική δικαιοσύνη και τη διαχρονική, σχεδόν νομοτελειακή ανάγκη αυτού του τόπου για «ονειροπόλους».
Κύριε Κοντιάδη, στο βιβλίο αναμετριέστε με μια ακραία οικογενειακή αντίφαση. Ο κατοχικός πρωθυπουργός Λογοθετόπουλος ήταν ο προπάππους σας, ενώ ο Πέτρος Κόκκαλης ήταν στενός φίλος του άλλου παππού σας, του ήρωα γιατρού Κοντιάδη, που έχασε τη ζωή του κατά τον γερμανικό βομβαρδισμό. Πόσο δύσκολο ήταν ηθικά και συναισθηματικά να διαχειριστείτε συγγραφικά αυτή τη «μαύρη τρύπα» της οικογενειακής σας ιστορίας;
Ήταν πράγματι μια διαδικασία επίπονη, σχεδόν τραυματική, αλλά ταυτόχρονα λυτρωτική. Η συνύπαρξη αυτών των τριών προσωπικοτήτων αποτελεί μια ακραία μικρογραφία της ελληνικής τραγωδίας. Ηθικά, η πρόκληση ήταν να μην διολισθήσω στην εύπεπτη απολογία για τον Λογοθετόπουλο, αλλά ούτε και στην αγιογραφία για τον Κόκκαλη ή τον παππού μου. Όφειλα να αποστασιοποιηθώ προτάσσοντας τα ιστορικά τεκμήρια. Η «κάθαρση» δεν επέρχεται με πέπλα εξιδανίκευσης αυτού που αποκαλέσατε εύστοχα οικογενειακή «μαύρη τρύπα», αλλά με τη χαρτογράφησή της.
Αυτόν τον διχασμό, βεβαίως, τον αντιμετώπισαν πολλές ελληνικές οικογένειες…
Οικογένειες που βρέθηκαν σε παρόμοιες συναστρίες, έχοντας στις τάξεις τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, αλλά και υποστηρικτές των κατοχικών κυβερνήσεων, δεν αποτελούν σπάνιο φαινόμενο. Σε πολλές περιπτώσεις επέλεξαν μεταπολεμικά τη σιωπή, για να μπορέσουν να συνυπάρξουν. Αυτή η «συμφιλίωση της λήθης» άφησε βαθιά τραύματα, που μεταφέρθηκαν ασυνείδητα στις επόμενες γενιές.[..................................]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου