1.
*ΝΙΚΑΡΧΟΣ
Παλατινή Βιβλιοθήκη ΙΑ΄, 82
πέντε μετ᾽ ἄλλων Χάρμος ἐν Ἀρκαδίᾳ δολιχεύων,
θαῦμα μέν, ἀλλ ὄντως ἕβδομος ἐξέπεσεν.
ἓξ ὄντων, τάχ᾽ ἐρεῖς, πῶς ἕβδομος ; εἷς φίλος αὐτοῦ,
θάρσει, Χάρμε, λέγων, ἦλθεν ἐν ἱματίῳ.
ἕβδομος οὖν οὕτω παραγίνεται: εἰ δ᾽ ἔτι πέντε
εἶχε φίλους, ἦλθ᾽ ἄν, Ζωίλε, δωδέκατος.
METAΦΡΑΣΗ
[Gerontakos]
Στην Αρκαδία μαζί με άλλους πέντε έτρεχε ο Χάρμος
κι έκανε το θαύμα του : τερμάτισε έβδομος!
«Γιατί έβδομος, θα ρωτήσεις, φίλε μου Ζωίλε, «αφού ήταν όλοι έξι;».
Ναι, αλλά μπήκε κι ένας φίλος του στο στάδιο, φορώντας το παλτό του.
«Κουράγιο, Χάρμε!» του φώναζε (τρέχοντας μπροστά) ...
Να γιατί ήρθε έβδομος.
Αν είχε ακόμα πέντε φίλους, δωδέκατος θα έφτανε στο τέρμα.
_____________________
Έβδομος στους έξι; Κι όμως έγινε!
Σαρκαστικός σχολιασμός της βραδύτητας ενός αθλητή που "παίζει" με τη μαθηματική λογική για να τονίσει την ανικανότητά του.
Ο Χάρμος «θαυματουργεί» όχι γιατί νικά, αλλά γιατί καταφέρνει το αδύνατο: να βγει έβδομος σε αγώνα έξι ατόμων! Το αστείο χτίζεται κλιμακωτά:
-
πρώτα η ψευδοεπαινετική εισαγωγή («θαυματούργησε»),
-
μετά η λογική απορία του Ζωίλου (ο ρόλος του “λογικού αναγνώστη”),
-
και τέλος η ξεκαρδιστική σκηνή με τον φίλο που έτρεχε μπροστά του , παρακινώντας τον να συνεχίσει τον αγώνα.
Η τελευταία φράση ως οριστική εκτίμηση του απίθανου σε ανικανότητα αθλητή («αν είχε πέντε φίλους ακόμα , για να τρέχουν στον αγώνα μαζί του … θα ’βγαινε δωδέκατος») είναι το αποκορύφωμα της γελοιοποίησής του .
************
2.
**ΛΟΥΚΙΛΛΙΟΣ
Παλατινή Βιβλιοθήκη ΙΑ΄, 85
νύκτα μέσην ἐποίησε τρέχων ποτὲ Μάρκος ὁπλίτης,
ὥστ᾽ ἀποκλεισθῆναι πάντοθε τὸ στάδιον.
οἱ γὰρ δημόσιοι κεῖσθαί τινα πάντες ἔδοξαν
ὁπλίτην τιμῆς εἵνεκα τῶν λιθίνων.
καὶ τί γάρ; εἰς ὥρας ἠνοίγετο: καὶ τότε Μάρκος
ἦλθε, προσελλείπων τῷ σταδίῳ στάδιον.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
[Gerontakos]
Είχαν φτάσει τα μεσάνυχτα , αλλά ο Mάρκος ακόμα έτρεχε στον οπλίτη δρόμο.
Eδώ και ώρα είχαν σφαλιστεί όλες οι πύλες του σταδίου.
Τον είδανε οι φύλακες, αλλά νόμισαν πως ήταν πέτρινο άγαλμα,
στημένο ίσως για να τιμήσουν κάποιον οπλίτη.
Ένα χρόνο ολόκληρο μετά, ανοίγουνε και... να΄τος ο Mάρκος που 'τρεχε !
Του έμενε ένας μονάχα γύρος, για να καλύψει το δρόμο του σταδίου...
____________________
ΕΝΑΣ ΕΠΙΜΟΝΟΣ ΔΡΟΜΕΑΣ
Το χλευαστικό χιούμορ του Λουκίλλιου στο επίγραμμα αυτό βασίζεται στην ανάδειξη της ακατανόητης επιμονής του δρομέα Μάρκου να ολοκληρώσει την προσπάθειά του . Η γκροτέσκα υπερβολή της επιμήκυνσης του χρόνου της προσπάθειας μετατρέπει τον αθλητή σε ένα ον που επιστρατεύει τις δυνάμεις του για την επίτευξη ενός γελοίου κατορθώματος.
Φυσικά, η σουρεαλιστική εικόνα του ταλαίπωρου Μάρκου να συνεχίζει να τρέχει μέσα από χρόνο, ώσπου να φτάσει στο τέρμα , είναι από τις πιο κωμικές και πιο δυνατές στην αρχαία λογοτεχνία . Κοιταγμένη όμως με τα μάτια του σύγχρονου αναγνώστη, η αδιανόητη αυτή επιμήκυνση παράγει και αισθήματα συμπάθειας προς το πρόσωπό του , αφού τον αναδεικνύει ως σύμβολο του ανθρώπου δεν εγκαταλείπει τον αγώνα , αλλά συνεχίζει μέχρις ότου ολοκληρώσει το έργο που έχει αναλάβει .
ΣΧΟΛΙΟ
******************
3.
ΛΟΥΚΙΛΛΙΟΣ
Παλατινή Βιβλιοθήκη ΙΑ΄, 86
τὸ στάδιον Περικλῆς εἴτ᾽ ἔδραμεν, εἴτ᾽ ἐκάθητο,
οὐδεὶς οἶδεν ὅλως: δαιμόνιος βραδυτής.
ὁ ψόφος ἦν ὕσπληγος ἐν οὔασι, καὶ στεφανοῦτο
ἄλλος, καὶ Περικλῆς δάκτυλον οὐ προέβη.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
[Gerontakos]
Καθόταν, άραγε, ή έτρεχε ο Περικλής;
Κανείς δεν ήταν σίγουρος.
Τέτοιο σαΐνι στην βραδυπορία ήταν.
Εδώ και ώρα πολλή είχε σβηστεί ο ήχος
της εκκίνησης, στεφάνωναν μάλιστα τον νικητή,
αλλά εκείνος ούτε ένα βήμα δεν είχε κάνει.
____________________________________
Ο ΓΡΙΦΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ
Το επίγραμμα του Λουκίλλιου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σκωπτικής ποίησης της περιόδου εκείνης (1ος αι. μ.Χ.). Ο Λουκίλλιος ήταν δεξιοτέχνης στη σάτιρα των ανθρώπινων ελαττωμάτων και της σωματικής ανεπάρκειας, χρησιμοποιώντας συχνά την υπερβολή για να προκαλέσει το γέλιο.
Το ποίημα βασίζεται στην αντίθεση μεταξύ της φύσης ενός αγώνα δρόμου (ταχύτητα, κίνηση, ένταση) και της απόλυτης ακινησίας του Περικλή. Ο Λουκίλλιος χρησιμοποιεί τη λέξη «δαιμόνιος/σαΐνι» (δική μας ελεύθερη απόδοση) με ειρωνικό τρόπο: ο Περικλής δεν είναι γρήγορος στα πόδια , αλλά «πρωταθλητής» στην αργοπορία.
Η δύναμη του επιγράμματος βρίσκεται στην κλιμάκωση του χρόνου:
Ο ήχος της εκκίνησης έχει σβήσει προ πολλού,ο αγώνας έχει ήδη τελειώσει και στεφανώνεται ο νικητής, αλλά η εικόνα του Περικλή να στέκεται ακόμα στην αφετηρία, ενώ όλη η τελετουργία του αγώνα έχει ολοκληρωθεί, υπογραμμίζει μια σχεδόν «μεταφυσική» τεμπελιά ή βραδύτητα.
Στην αρχαιότητα, η σωματική ρώμη και η ταχύτητα ήταν αξίες προς μίμηση. Ο Λουκίλλιος, παρουσιάζοντας έναν αθλητή που δεν μπορεί καν να ξεκινήσει, αποδομεί το σοβαροφανές ύφος των επινίκιων ωδών (όπως του Πινδάρου). Αντί για έναν ήρωα που θριαμβεύει, έχουμε έναν άνθρωπο τόσο δυσκίνητο που αμφισβητείται ακόμα και η πρόθεσή του να κινηθεί.
Το επίγραμμα ξεκινά με μιαν απορία : «έτρεχε ή καθόταν ο Περικλής;». Ο αναγνώστης περιμένει να ακούσει ότι ο Περικλής τερμάτισε τελευταίος. Η ανατροπή όμως είναι πιο σκληρή: δεν έκανε ούτε ένα βήμα! Η απόλυτη στατικότητα μέσα σε ένα περιβάλλον δράσης είναι αυτό που δημιουργεί το κωμικό αποτέλεσμα.
Ο Λουκίλλιος όμως δεν ενδιαφέρεται για τον Περικλή ως πρόσωπο, αλλά τον χρησιμοποιεί ως συμβολική καρικατούρα για να καυτηριάσει την αχρηστία , την έλλειψη προσπάθειας , την κραυγαλέα αναποτελεσματικότητα του ανθρώπου που δηλώνει ότι αναλαμβάνει το βάρος ενός αγώνα , αλλά δεν το πράττει .
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Οι επιγραμματοποιοί
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου