Ελευθερία vs ασφάλεια
Το μεγαλύτερο αγαθό για τον σύγχρονο άνθρωπο μας λένε ότι δεν πρέπει να είναι η ελευθερία, αλλά η ασφάλεια. Κάποιοι τον έχουν πείσει ότι η πιο σημαντική αξία την οποία η δημοκρατία οφείλει να υπηρετεί δεν είναι η απαλλαγή του ανθρώπου από τις νευρώσεις που προκαλεί η ανελευθερία, η παραβίαση της προσωπικής του ζωής, η χειραγώγηση, η ανισότητα και ο αυταρχισμός, αλλά, αντιθέτως, η καλλιέργεια αυτών των νευρώσεων ώστε με εργαλείο τον φόβο και την ανασφάλεια η παραχώρηση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας του να είναι το τίμημα για την ασφάλεια που δήθεν του παρέχει το αυταρχικό κράτος-φύλακας. Με αυτό ως επιχείρημα, όχι μόνο η ελευθερία υπό ευρεία έννοια, αλλά και οι αποκαλούμενες συνταγματικές ελευθερίες κάμπτονται με μεγάλη ευκολία για χατίρι μιας επίπλαστης ασφάλειας, η οποία στην ουσία της είναι αστυνομοκρατία.
Το παράδοξο σε αυτήν τη διαδικασία είναι το γεγονός ότι, θυσιάζοντας το απαραβίαστο της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσής του για χάρη της ασφάλειάς του, ο πολίτης υποδουλώνεται στον εμφανιζόμενο ως προστάτη του, δηλαδή στο κράτος και στις δομές του. Είναι όμως ασφάλεια αυτό που το κράτος παρέχει στον σημερινό πολίτη;
Κατ’ αρχάς θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι κάθε μορφή ασφάλειας την οποία επικαλείται το κράτος ότι παρέχει κατά κανόνα δεν αφορά τον πολίτη και την προστασία του από κάθε τι που τον απειλεί, ακόμα και από το κράτος το ίδιο, αντιθέτως δείχνει να επιδιώκει την προστασία του κράτους από τον πολίτη και ιδιαίτερα από τον ελευθερόφρονα και καχύποπτο απέναντι στις υστερόβουλες κυβερνητικές προθέσεις. Ιδιαίτερα σε μια κοινωνία απορρύθμισης και κατάργησης κάθε κρατικής πρόνοιας, αλλά και εμπορευματοποίησης κάθε δημόσιου αγαθού, η έννοια της ασφάλειας που παρέχει το κράτος αφορά μάλλον τους έχοντες και κατέχοντες ώστε να διασφαλίζουν κυρίως την περιουσία τους, παρά την πλειονότητα των πολιτών που αγωνιούν καθημερινά για την επιβίωσή τους.
Όμως με αυτή τη λογική ο δούλος στην αρχαία Αθήνα, ακόμα και ο σκλάβος (το res, το πράγμα) στην αρχαία Ρώμη, μπορεί να μην είχε ελευθερία, αλλά απολάμβανε μεγαλύτερη ασφάλεια σε σχέση με τον σημερινό χαμηλόμισθο εργαζόμενο.
Και για να μην παρεξηγηθώ από τους νεοφιλελεύθερους ακραίους κεντρώους, ιδιαίτερα τους εξ αυτών πρώην αριστερούς από τις αρλούμπες των οποίων έχει υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη η κοινή λογική, εξηγούμαι.
Και στην Αθήνα και στη Ρώμη ο κύριος του δούλου ήταν υποχρεωμένος να παρέχει σ’ αυτόν και την οικογένειά του τροφή, στέγη, περίθαλψη εφ’ όρου ζωής. Στην αρχαία Αθήνα μάλιστα ο δούλος προστατευόταν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον οποίο προστατευόταν και ο ελεύθερος πολίτης.
Ας θυμηθούμε τον «περί ύβρεως» νόμο: «Αν κάποιος διαπράξει ύβρη (ως ύβρις θεωρούνταν κάθε μορφή βίας ή προσβολής προσωπικότητας) σε βάρος παιδιού, γυναίκας ή άντρα, ελεύθερου ή δούλου, ή αν διαπράξει κάτι παράνομο εναντίον κάποιου από αυτούς, κάθε Αθηναίος έχει το δικαίωμα να καταθέσει δημόσια καταγγελία (γραφή) στους θεσμοθέτες και να καθορίσει τη σωματική ή χρηματική ποινή που θα του επιβληθεί σύμφωνα με τον νόμο».
Στη σύγχρονη εποχή, παρά την κατάργηση της δουλείας, αυτό που θα παρατηρήσουμε είναι το φαινόμενο της μετατροπής της μισθωτής εργασίας σε μια μορφή οιονεί δουλείας, η οποία ενίοτε και υπό κάποιες ειδικές συνθήκες είναι χειρότερη μορφή δουλείας από αυτήν που ίσχυε όχι μόνο στη διάρκεια της κλασικής περιόδου, αλλά και μεταγενέστερα.
Και πάλι εξηγούμαι ώστε να μη δώσουμε λαβή για να αφηνιάσουν οι προαναφερθέντες «προοδευτικοί» και μας καταδικάσουν με βάση τη δική τους «περί ύβρεως» αντίληψη.
Όπως προείπαμε, το αφεντικό του δούλου ήταν υποχρεωμένο να παρέχει στον δούλο τα στοιχειώδη, ήτοι τροφή και στέγη, ρουχισμό και λίγα pecunia, χαρτζιλίκι δηλαδή, ώστε να έχει τη δυνατότητα να κάνει και κάποιες αγορές. Αντίθετα, στον «πολιτισμένο» κόσμο μας ο χαμηλόμισθος πληθυσμός, που αποτελεί τη συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων, βρίσκεται στη δεινή θέση να μην μπορεί να απαιτήσει από τον αφέντη του τίποτα περισσότερο από τον μισθό πείνας με τον οποίο αμείβεται.
Και όπως είναι σε όλους γνωστό και πολύ περισσότερο στη χώρα μας, ο μέσος μισθός ενός εργαζόμενου δεν φτάνει για να ζήσει αυτός και η οικογένειά του ούτε τις μισές μέρες του μήνα. Η σημαντικότερη συνέπεια αυτού του φαινομένου είναι το γεγονός η πλειονότητα των εργαζομένων να έχει είτε δυσκολία είτε αδυναμία να αντιμετωπίσει τα έξοδα όχι μόνο στέγης, αλλά και τροφής. Το επόμενο στάδιο είναι η αστεγία, ο υποσιτισμός και στο τέλος η εξαθλίωση, κατάσταση στην οποία ένας δούλος της αρχαιότητας σπάνια θα βρισκόταν.
Με αυτό ως δεδομένο η κοινωνία μας βρίσκεται στη δεινή θέση και την ελευθερία και αυτοδιάθεσή της να έχει παραχωρήσει αμαχητί για χάρη της ασφάλειας, αλλά και μεγάλη ανασφάλεια να υπάρχει από τη στιγμή που ο μισός πληθυσμός (αν πάρουμε ως παράδειγμα την Ελλάδα με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ) βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας ή είναι κοντά σε αυτό. Όσον αφορά δε τη λεγόμενη «υποκειμενική» φτώχεια, το 67% των πολιτών δηλώνει ότι έχει σοβαρές οικονομικές δυσκολίες ή ότι δεν τα βγάζει πέρα.
Με βάση λοιπόν τα ανωτέρω στοιχεία καθίσταται αυταπόδεικτο το γεγονός ότι από τη στιγμή που μας κυβερνούν αυτοί που εκπροσωπούν μόνο το ένα τρίτο των πολιτών, αυτών που «τα βγάζουν πέρα», ούτε ελεύθερο δημοκρατικό καθεστώς έχουμε, μάλλον ολιγαρχικό θα το έλεγε κάποιος, ούτε κράτος που παρέχει ασφάλεια στην πλειονότητα των πολιτών του.
* Ο Τάκης Λάγιος είναι νομικός, συγγραφέας, αρθρογράφος και ποιητής. Γεννήθηκε το 1956 στον Πειραιά, ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου