Άγγλοι στρατιωτικοί, Έλληνες αστυνομικοί, ΕΛΑΣίτες και ΕΑΜικοί σε
(αντι)παράταξη τις μέρες της Απελευθέρωσης στην Αθήνα. Μια φωτογραφία
που αποτυπώνει την πολιτική ρευστότητα μιας διεκδικούμενης εξουσίας.
(Ίδρυμα Άγγελου και Λητώς Κατακουζηνού)
Δωσίλογοι και ονειροπόλοι - Η Ιστορία δεν είναι ποτέ ρόδινη.
Με αυτό τον τίτλο ο Ξενοφών Κοντιάδης, αγαπημένος συνάδελφος και φίλος, παρουσιάζει στο νέο βιβλίο του μια αληθινή ιστορία. Εξετάζει βίους παράλληλους και συγκεκριμένα τον Ιωάννη Λογοθετόπουλο και τον Πέτρο Κόκκαλη.
Υπήρξαν και οι δύο κορυφαίοι χειρουργοί και καθηγητές της Ιατρικής Σχολής, μέλη της προπολεμικής αθηναϊκής «υψηλής κοινωνίας».
Δυο πρόσωπα που συνδέονταν μεταξύ τους, αλλά τελικά συγκρούστηκαν καθώς τράβηξαν εντελώς διαφορετικούς δρόμους στην ιστορική λαίλαπα της δεκαετίας του 1940. Ο Λογοθετόπουλος έγινε δωσίλογος, «πρωθυπουργός» των κατοχικών δυνάμεων, ενώ ο Κόκκαλης συμμετείχε στο κίνημα της αντίστασης εντασσόμενος στο ΕΑΜ και το ΚΚΕ.
Ο συγγραφέας ασχολείται με το θέμα του βασισμένος σε ιστορικά τεκμήρια, όχι μόνο δημοσιευμένα αλλά και αδημοσίευτα. Το κάνει αυτό με μορφή μυθιστορηματική και γραφή ρέουσα.
Δεν στέκεται μόνο στις ιστορικές αποφάσεις των πρωταγωνιστών, αλλά διεισδύει στις βαθύτερες πλευρές της ψυχολογικής τους κατάστασης, των σκέψεών τους. Αναδεικνύει όχι μόνο τις διαφορές, αλλά κυρίως τις αποχρώσεις των χαρακτήρων που συνέβαλαν σε αυτές ή τις άλλες πράξεις.
Καταδεικνύει τα εσώτερα προσωπικά κίνητρα των μεγάλων ιστορικών αποφάσεων.
Το βιβλίο δείχνει ανάγλυφα την ύπαρξη δύο κόσμων χωριστά. Από τη μια πλευρά η ολιγαρχία, με την ιδιοτέλεια, την τυφλότητα και την απονιά μπροστά στη δυστυχία των άλλων, τη ματαιοδοξία της. Θεωρούσε την κοινωνία υποτακτικούς, υπηρέτες της, ανθρώπους Β΄ κατηγορίας. Για τον λόγο αυτό ένα μέρος της συντάχθηκε με τον κατακτητή.
Ενα άλλο μέρος της, όπως είναι ιστορικά γνωστό, παρέμεινε με «σωφροσύνη» στην άκρη των γεγονότων, ανέμενε την απελευθέρωση από τους συμμάχους και ραδιουργούσε συστηματικά για να ξαναγίνει κυρίαρχη μόλις αποχωρήσουν οι κατακτητές.
Από την άλλη ήταν η μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας, ο λαός, που βρήκε τον δρόμο της συλλογικής πάλης. Οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι, εργάτες, υπάλληλοι, αγρότες, επιστήμονες, μικροαστοί, άντρες και γυναίκες, από τον πρώτο κιόλας χειμώνα του λιμού άφησαν πίσω τους τον ατομικισμό, αντιμετώπισαν ενωμένοι τη λαίλαπα.
Μέσα σε αυτούς ήταν και ο Πέτρος Κόκκαλης, αποστάτης της τάξης του. Συντάχθηκε με την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη, τον αγώνα για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση, καταβάλλοντας σκληρό προσωπικό κόστος γι’ αυτή την επιλογή.
Έχει μεγάλη σημασία να θυμόμαστε αυτά που συνέβησαν πριν από περίπου 80 χρόνια. Πρώτα γιατί το ΕΑΜ υπήρξε η πιο θαυμάσια περίοδος ανάτασης του λαού στη σύγχρονη Ιστορία.
Εκατομμύρια άνθρωποι πήραν τη ζωή στα χέρια τους, σήκωσαν το ανάστημά τους, απελευθερώθηκαν εθνικά, κοινωνικά, πολιτιστικά. Ας μην ξεχνάμε ότι το ΕΑΜ είχε σχεδόν 2 εκατομμύρια μέλη σε συνθήκες απίστευτης τρομοκρατίας. Κανένας πολιτικός οργανισμός δεν αγκαλιάστηκε ποτέ έτσι από τον λαό.
Βέβαια, η Ιστορία δεν είναι ποτέ ρόδινη.
Το μεγάλο κίνημα και οι άνθρωποί του διέπραξαν τα λάθη τους, είχαν και αυτοί τα πάθη τους. Σημαδεύτηκαν από τους περιορισμούς της εποχής τους. Τίποτε από όλα αυτά δεν μειώνει το μεγαλείο του.
Ζούμε στη σημερινή σκοτεινή εποχή των πολέμων στο Ιράν, στον Λίβανο, στην Ουκρανία, της γενοκτονίας στην Παλαιστίνη, του οικονομικού στραγγαλισμού του κουβανικού λαού.
Οι πόλεμοι επεκτείνονται διαρκώς, βασιλεύουν η βαρβαρότητα, η βίαιη φτωχοποίηση, ενώ λίγοι ισχυροί πλουτίζουν από τη δυστυχία μας. Η χώρα μας συμμετέχει σε όλα αυτά και γι’ αυτό τα διλήμματα που θέτει το βιβλίο του Κοντιάδη επανέρχονται στην επικαιρότητα.
Εμείς γράφουμε την ιστορία μας διαλέγοντας πλευρά.
*Ο Δημήτρης Καλτσώνης είναι καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου