Ξεκινάω με μια υπενθύμιση από το σημείωμα της 25ης Απριλίου: «Τόσο η ΝΔ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ ανήλθαν στην εξουσία χάρη σε μια ετερόκλητη συμμαχία, βασισμένη σε μια αξιακή γεφύρωση. Οποιαδήποτε πιθανότητα ανατροπής της ΝΔ δεν μπορεί παρά να βασιστεί στη σύμπηξη μιας ετερόκλητης κοινωνικοπολιτικής συμμαχίας, βγαλμένη από τα δύο τρίτα της κοινωνίας που ασφυκτιά στο νεοδημοκρατικό καθεστώς, καθώς και σε μια πετυχημένη γεφύρωση αιτημάτων που απηχούν διαφορετικές αξιακές μέριμνες». Μέσα από αυτό το πρίσμα, θεωρώ, πρέπει να διαβάσουμε και την επιλογή του ονόματος του νέου κόμματος.
Ενώ οι περισσότερες/οι περίμεναν ο Α. Τσίπρας να ανακατέψει «Αριστερά», «Δημοκρατία» και «Πρόοδο», ή τα παράγωγά τους, για να ονοματίσει το κόμμα του, ή να διαλέξει κάτι αφηρημένο τύπου «Ιθάκη», «Πυξίδα», αυτός προχώρησε σε μια τολμηρή χειρονομία: να καταστήσει την πρόθεση γεφύρωσης –απαραίτητη για να διεκδικηθούν ευρύτερα κοινά και να δημιουργηθεί κοινωνικοπολιτική δυναμική– με τον πιο καθαρό και συνάμα προκλητικό τρόπο. Η γεφύρωση της Αριστεράς και της Ελλάδας, της κοινωνικής ατζέντας και του πατριωτισμού, του κόκκινου και του μπλε, είναι ιδεοτυπική λαϊκιστική επιλογή με φιλόδοξη στόχευση.
Ερώτηση πρώτη: Δεν γίνεται να διεκδικήσει την εξουσία χωρίς αυτή η τη λαϊκιστική επιλογή; Η δική μου απάντηση είναι όχι. Υπάρχει αίτημα για λαϊκισμό που τόσα χρόνια δεν υποχωρεί. Αλλά και σε κάθε προηγούμενη εποχή η περίφημη έννοια της ηγεμονίας δεν προϋπέθετε ιδεολογική μεταστροφή ούτε καθολική πειθώ. Η ηγεμονία σήμαινε πως ευρέα κοινωνικά στρώματα διαβάζουν την πραγματικότητα μέσα από τα μάτια του ηγεμονικού πόλου και θεωρούν ότι οι δικές τους αξίες μπορούν καλύτερα να υπηρετηθούν μέσα από αυτό τον πόλο. Ως εκεί. Έπειτα, το αριστερό ημισφαίριο πλέον δεν είναι πλειοψηφικό, είναι μειοψηφικό. Η πιθανή δεξαμενή είναι μικρότερη. Και σαν να μην έφτανε αυτό, τρία κόμματα αυτού του ημισφαιρίου (ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ, ΜέΡΑ25) φαίνεται να επιδέχονται συμπίεση, αλλά όχι πολύ μεγάλη. Άρα, δεν βγαίνει…
Ερώτηση δεύτερη: Μήπως υπάρχει κίνδυνος αυτή η γεφύρωση να αποβεί εις βάρος των αριστερών αξιών; Φυσικά και υπάρχει. Πάντα υπάρχει. Όμως και πριν το 2015 και τώρα (όπως και το ’40 και το ’60 και το ’80) η γεφύρωση αυτή επιχειρείται από το έδαφος της Αριστεράς. Όσα είπε ο Τσίπρας στο Θησείο και όσα γράφει η διακήρυξη είναι αυτά που έλεγε και τα προηγούμενα χρόνια, αυτά που κατά βάση λένε και οι άλλες αριστερές δυνάμεις σήμερα, αυτά που αναγνωρίζουν ως αριστερό λόγο οι πολίτες. Το γεγονός ότι οι αριστερές δυνάμεις δεν το παραδέχονται, ή το γεγονός ότι ψάχνουν τις διαφορές ή τι «δεν» είπε, σχετίζεται με την ίδια τη συνθήκη της δυομαδικής αντιπαλότητας –και άρα με τον στόχο της πολιτικής αυτοσυντήρησης– και όχι με την εμπειρική πραγματικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιες από τις αιτιάσεις τους δεν είναι βάσιμες, πράγμα που θα τους βοηθήσει να διατηρήσουν σχετικά εύκολα την ταυτοτική Αριστερά.
Ερώτηση τρίτη: Η λαϊκιστική αυτή επιλογή δεν έχει προβλήματα; Φυσικά. Αλλά δεν αφορούν τις υψηλές συνδηλώσεις του ονόματος (Ελλάς και Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) και την ιερότητά τους. Οι κριτικές αυτές είναι συντηρητικής/αμυντικής τάξης και θα έχουν κοντά ποδάρια, ειδικά όταν προέρχονται από ανθρώπους που δεν τους είχε περάσει από το μυαλό να πουν το ίδιο για την Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι, ενώ ο Τσίπρας προσπαθεί να συνδεθεί με τη συναισθηματική κοινότητα στην οποία παραπέμπουν και οι δύο βασικές συνδηλώσεις του ονόματος, δεν έχει βρει ακόμα τον συναισθηματικό κώδικα που μπορεί να κάνει τους κουρασμένους ανθρώπους αυτής της χώρας να συγκινηθούν. Δεν έχει βρει (καθότι αριστερός ρασιοναλιστής και εσχάτως statesman) τις λέξεις που συνεγείρουν και μπορούν να κινητοποιήσουν ώστε να ονειρευτούμε την αναγέννηση αυτής της ξεφτιλισμένης χώρας και να καταφέρουμε ένα συντριπτικό χτύπημα απέναντι σε αυτή την κυνική και κλεπτοκρατική Δεξιά. Γιατί δεν είναι πια θέμα αριθμών ή προγράμματος. Οι αριθμοί δεν είναι σε θέση πλέον να ξυπνήσουν μια απογοητευμένη κοινωνία. Το κάθε κομματικό πρόγραμμα είναι πιο φιλολαϊκό από αυτό της ΝΔ, πόσο μάλλον αυτό του Τσίπρα. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν εντοπίζεται στον προγραμματικό λόγο αλλά στον πολιτικό.
Αυτό συνδέεται με δύο ακόμα σχετικά προβλήματα. Ο λαϊκισμός βασίζεται σε μία και μόνη διαχωριστική γραμμή που μπορεί να συμπυκνώσει τις κοινωνικές αντιθέσεις. Μετά το μνημόνιο-αντιμνημόνιο δεν υπήρξε μια τόσο ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή. Ωστόσο, έχει αρχίσει να αναδύεται πάλι μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ όσων επωφελούνται από το στάτους κβο και όσων δεν επωφελούνται ή ζημιώνονται κιόλας. Στον βαθμό που γίνεται σαφές ότι οι μεν στηρίζουν και στηρίζονται από μια διεφθαρμένη κυβέρνηση, το διεθνές δίπολο διαφθορά-αντιδιαφθορά συναντά μια υλιστική διαχωριστική γραμμή, δίνοντας τη δυνατότητα στα αντιπολιτευόμενα κόμματα να προβούν σε πετυχημένες ερμηνευτικές και αξιακές πλαισιώσεις. Όμως αυτή τη φορά, η πολιτική και ρητορική δεινότητα είναι απαραίτητη, γιατί το πράγμα δεν μιλάει από μόνο του. Και εδώ ερχόμαστε στο πρόβλημα του πολιτικού προσωπικού. Ο Τσίπρας ξεκινά από δύσκολη θέση: αφενός, όπως έχει αναγνωρίσει όλος ο κόσμος αλλά και ο ίδιος, είναι επιρρεπής στις λάθος επιλογές προσώπων, αφετέρου έχει αποκλείσει το μεγαλύτερο μέρος του αριστερού πολιτικού προσωπικού ενώ είναι προφανές ότι οι διαθεσιμότητες δεν είναι πολλές (άσε που, όταν μαζεύεις φιλόδοξους sui generis από όπου να’ ναι, θα την πληρώσεις αργά ή γρήγορα).
Καταλήγοντας: Τα πρόσωπα θα παίξουν ρόλο στη διαμόρφωση του νέου κομματικού συστήματος. Το αν ο Μητσοτάκης θα μπορέσει να παρουσιαστεί ως ο Μακρόν της Ελλάδας, ή η Καρυστιανού ως η Μελόνι της Ελλάδας, ή ο Τσίπρας ως ο Σάντσεθ της Ελλάδας, θα είναι αποφασιστικό για το αν το ελληνικό κομματικό σύστημα θα μοιάζει με αυτό της Γαλλίας, της Ιταλίας ή της Ισπανίας.
Φωτο: Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi
ΥΓ. Το να είσαι πραγματικά ριζοσπαστικός σημαίνει να κάνεις την ελπίδα δυνατή και όχι την απελπισία πειστική (Ρέιμοντ Γουίλιαμς).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου