Aντίφιλου από το Βυζάντιο* ή Φιλόδημου από τα Γάδαρα**
Anthologia Graeca
Ε , 308
ἡ κομψή, μεῖνόν με. τί σοι καλὸν οὔνομα,; ποῦ σε
ἔστιν ἰδεῖν; ὃ θέλεις δώσομεν. οὐδὲ λαλεῖς.
ποῦ γίνῃ; πέμψω μετὰ σοῦ τινα. μή τις ἔχει σε;
ὦ σοβαρή, ὑγίαιν᾽. οὐδ᾽ ὑγίαινε λέγεις;
καὶ πάλι καὶ πάλι σοι προσελεύσομαι: οἶδα μαλάσσειν
καὶ σοῦ σκληροτέρας. νῦν δ᾽ ὑγίαινε, γύναι.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Στάσου, ομορφιά μου ! Ποιο είναι το ωραίο όνομά σου;
Πού μπορώ να σε δω; Θα σου δώσω ό,τι θέλεις. Δεν λες τίποτα;
Πού μένεις; Θα στείλω κάποιον μαζί σου. Τα ΄χεις με κάποιον;
Γεια σου , ακατάδεκτη ! Ούτε ένα "γεια' δε λες;
Θα σε πλησιάσω κι άλλες φορές. Ξέρω πώς να λυγίζω
ακόμα και εκείνες που είναι πιο πεισματάρες από εσένα.
Για σήμερα, ένα "αντίο", κυρία (μου)...
Παρενόχληση με σαβουάρ βιβρ
Tο ύφος του συγκεκριμένου επιγράμματος είναι ζωντανό, άμεσα ρεαλιστικό, θεατρικό και έντονα καθημερινό, γεμάτο ψυχολογικές μεταπτώσεις . Ορμητικός και κολακευτικός ο ομιλητής στην αρχή,ανυπόμονος και επίμονος στη συνέχεια, ειρωνικός και ενοχλημένος μετά , προκλητικός και σχεδόν απειλητικός πριν να ξαναγίνει ειρωνικός στο τέλος.
Το επίγραμμα είναι ένα ντοκουμέντο ενός γρήγορου " φλερτ του δρόμου" , δηλωτικό της ανισοτιμίας των δύο φύλων στην αρχαιότητα, καθόλου διαφορετικό από τα άπειρα περιστατικά παρενόχλησης γυναικών στην εποχή μας .
Στην αρχαιότητα η πατριαρχική δομή της κοινωνίας θεωρούσε τον δημόσιο χώρο (τον δρόμο) κατεξοχήν ανδρικό πεδίο παρουσίας και δράσης, νοοτροπία που εξακολουθούν να έχουν πολλοί άντρες στις μέρες μας. Μια γυναίκα που κυκλοφορούσε μόνη της, αν δεν ανήκε στην ανώτερη τάξη (οπότε θα είχε συνοδεία), θεωρούνταν συχνά «διαθέσιμη» για σεξ ή εταίρα. Τέτοια περιστατικά συμβαίνουν στην εποχή μας ιδιαίτερα σε χώρες με περιορισμένα δικαιώματα για τις γυναίκες.
Αναλύοντας τη στάση του άνδρα του επιγράμματος βασισμένοι στο σύγχρονο Δίκαιο , βλέπουμε ότι υπάρχουν
συγκεκριμένα στοιχεία που καθιστούν τη στάση του προσβλητική και
παραβατική. Σήμερα, η γυναίκα μπροστά σε μία τέτοια στάση έχει κάθε δικαίωμα να καταγγείλει τον άνδρα
για παρενόχληση. Με τα σημερινά κοινωνικά, νομικά και ηθικά κριτήρια που ισχύουν στις φιλελεύθερες κοινωνίες , τα λόγια που της απευθύνει συνιστούν τον ορισμό της σεξουαλικής παρενόχλησης στον δρόμο (street harassment / catcalling):η προσέγγιση μιας άγνωστης γυναίκας με επίμονες ερωτήσεις, προσφορά
οικονομικών ανταλλαγμάτων και ξεκάθαρες απειλές συνιστά παραβίαση των
προσωπικών ορίων ελευθερίας της και δημιουργεί ένα απειλητικό περιβάλλον
για αυτήν .
Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι άνδρας δεν ασκεί σωματική βία ούτε χρησιμοποιεί υβριστικό λεξιλόγιο , πράγμα που σημαίνει ότι δε φραστικό επίπεδο διατηρεί μια στοιχειώδη «αστική ευγένεια» , υιοθετώντας μια συμπεριφορά γνωστή στους Ρωμαίους ως urbanitas , σε αντίθεση με τη rusticitas , που χαρακτηρίζει τους αγροίκους ανθρώπους .
Το πιο χαρακτηριστικό ίσως στοιχείο του επιγράμματος είναι η αδιαφορία της γυναίκας απέναντι στον παρενοχλούντα και το πώς την αντιμετωπίζει αυτός. Στην εποχή μας, η απουσία συναίνεσης (και μάλιστα η άρνηση μέσω της σιωπής και της απομάκρυνσης) σημαίνει ένα ξεκάθαρο «Όχι». Ο άνδρας όμως συμπεριφέρεται στη γυναίκα όπως κάθε κακομαθημένο αρσενικό , βλέποντάς την δηλαδή ως θήραμα . Έτσι γίνεται πιεστικός , προκειμένου να την κατακτήσει.Η ατάκα «ό,τι θέλεις θα στο δώσω», όταν απευθύνεται σε μια άγνωστη
γυναίκα στον δρόμο, θεωρείται υποτιμητική και προσβλητική, καθώς μετατρέπει
τη γυναίκα σε αντικείμενο συναλλαγής, υπονοώντας ότι «εξαγοράζεται».
Η σιωπή της γυναίκας που δεν ανταποκρίνεται στις προθέσεις του άντρα, τον κάνει να αλλάζει συμπεριφορά:την ειρωνεύεται και την προσβάλλει με ναρκισσιστική έπαρση («ὦ σοβαρή» (= σνομπ, ακατάδεκτη), της λέει), εκτοξεύοντας έμμεσες απειλές: «θα σε ξανασυναντήσω... ξέρω να μαλακώνω και πιο σκληρές από εσένα». Αυτό σήμερα μεταφράζεται ως πρόθεση για "καταδίωξη" (stalking) και προσπάθεια επιβολής και ελέγχου του ασθενέστερου φύλου από το ισχυρότερο στο πλαίσιο των ερωτικών ρόλων, γιατί προκαλεί αίσθημα ανασφάλειας και φόβου στο θύμα.
Στις μέρες μας , η Ψυχολογία της Συμπεριφοράς και ο Νόμος αναγνωρίζουν ότι η παρενόχληση δεν χρειάζεται να φτάσει στη χυδαιότητα, στη βία ή στον εκβιασμό για να είναι παρενόχληση. Αυτό που την καθιστά ιδιαίτερα προβληματική είναι η ανεπιθύμητη επιμονή του ερωτικού "κυνηγού" (unwanted persistence).Όταν ένας άγνωστος άνδρας λέει σε μία γυναίκα «Θα σε ξαναπλησιάσω... ξέρω να λυγίζω τις σκληρές», η γυναίκα δεν ξέρει αν αυτός ο άνθρωπος είναι ένας ακίνδυνος «γόης» ή ένας επικίνδυνος stalker που θα την ακολουθήσει μέχρι το σπίτι της («πέμψω μετά σού τινα»).
Η έλλειψη χυδαιότητας δεν αναιρεί το αίσθημα ανασφάλειας που προκαλείται σε μια γυναίκα που είναι μόνη της σε δημόσιο χώρο. Η διαφορά του τότε με το σήμερα βρίσκεται στο ότι σήμερα αναγνωρίζουμε το δικαίωμα της γυναίκας να κυκλοφορεί ελεύθερα. Η επίμονη άρνηση κάποιου να δεχτεί το «όχι» στο ερωτικό κάλεσμά του είναι ο πυρήνας αυτού που σήμερα ονομάζουμε παρενόχληση, ακόμη κι αν αυτή γίνεται με τους κανόνες του «σαβουάρ βιβρ».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου