Ο ΜΑΣΚ ΚΑΙ ΟΙ ΑΚΡΑΙΑ ΠΛΟΥΣΙΟΙ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΑΠΕΙΛΟΥΝ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ!
Το άρθρο του David Lay Williams στους New York Times με τίτλο «Elon Musk Is Too Rich. We’ve Known That Since Plato» («Ο Ίλον Μασκ είναι υπερβολικά πλούσιος. Το ξέρουμε από την εποχή του Πλάτωνα») χρησιμοποιεί την αρχαία ελληνική φιλοσοφία για να ασκήσει κριτική στον ακραίο συγκεντρωτισμό του πλούτου σήμερα, φέρνοντας ως κεντρικό παράδειγμα τον Ίλον Μασκ.
Ο Williams, ο οποίος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και συγγραφέας του βιβλίου «The Greatest of All Plagues: How Economic Inequality Shaped Political Thought from Plato to Marx», αναλύει το θέμα μέσα από τις εξής βασικές ιδέες:
David Lay Williams - Chicago
1. Η «Πλεονεξία» και η Αδηφαγία του Πλούτου
Ο συγγραφέας αναφέρεται στον αρχαιοελληνικό όρο πλεονεξία (την ακόρεστη επιθυμία να έχει κανείς όλο και περισσότερα, πέρα από κάθε μέτρο και ανάγκη). Υποστηρίζει ότι η ακραία συσσώρευση πλούτου, όπως αυτή του Μασκ (που πλησιάζει πλέον το κατώφλι του τρισεκατομμυριούχου), δεν είναι δείγμα επιτυχίας, αλλά μια κοινωνική και ψυχολογική «αρρώστια» που διαβρώνει τον χαρακτήρα των ίδιων των πλούσιων, κάνοντάς τους ανίκανους να νιώσουν ενσυναίσθηση για τους υπόλοιπους ανθρώπους.
2. Οι «Δύο Πόλεις» του Πλάτωνα
Στην Πολιτεία του, ο Πλάτωνας προειδοποιούσε ότι όταν η οικονομική ανισότητα ξεπερνά ένα όριο, η κοινωνία παύει να είναι μία ενιαία κοινότητα. Χωρίζεται σε δύο εχθρικές πόλεις: την πόλη των φτωχών και την πόλη των πλουσίων, οι οποίες βρίσκονται σε διαρκή (φανερό ή κρυφό) πόλεμο μεταξύ τους. Ο Williams τονίζει ότι ο Μασκ και οι όμοιοί του ζουν πλέον σε μια εντελώς δική τους «πόλη», αποκομμένοι από την πραγματικότητα του μέσου πολίτη.
3. Η Ριζοσπαστική Πρόταση του Πλάτωνα για το Όριο Πλούτου
Το άρθρο εστιάζει σε μια συγκεκριμένη, ριζοσπαστική ιδέα που κατέγραψε ο Πλάτωνας στο τελευταίο του έργο, τους Νόμους:
Για να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή, η κοινωνική ειρήνη και η φιλία μεταξύ των πολιτών, πρέπει να υπάρχει ανώτατο όριο πλούτου.
Ο Πλάτωνας πρότεινε ότι ο πλουσιότερος πολίτης δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να κατέχει περιουσία μεγαλύτερη από τέσσερις ή πέντε φορές την περιουσία του φτωχότερου πολίτη. Οτιδήποτε κερδίζεται πάνω από αυτό το όριο, θα έπρεπε να επιστρέφεται στο κράτος και την κοινότητα.
4. Η Απειλή για τη Δημοκρατία
Σήμερα, η αναλογία αυτή έχει ξεφύγει σε βαθμό επιστημονικής φαντασίας. Ο Williams εξηγεί ότι αυτή η ανισότητα δεν είναι απλώς «άδικη», αλλά καταστροφική για το πολίτευμα. Όταν ένας άνθρωπος έχει τόσο τεράστια οικονομική ισχύ, αποκτά πολιτική ασυλία και υπερεξουσία (όπως φάνηκε από την τεράστια οικονομική και επικοινωνιακή εμπλοκή του Μασκ στις αμερικανικές εκλογές και τη δημιουργία κυβερνητικών επιτροπών «αποτελεσματικότητας»). Μπορεί, ουσιαστικά, να αγοράζει επιρροή και να διαμορφώνει την κοινή γνώμη μέσω των πλατφορμών του (όπως το X/Twitter), μετατρέποντας τη δημοκρατία σε ολιγαρχία.
Το συμπέρασμα του άρθρου: Οι σύγχρονες αντιρρήσεις απέναντι στους δισεκατομμυριούχους συχνά απορρίπτονται από τους υποστηρικτές τους ως «απλός φθόνος». Όμως, η πολιτική φιλοσοφία από την εποχή του Πλάτωνα αποδεικνύει ότι το πρόβλημα είναι δομικό: ο υπερβολικός πλούτος καταστρέφει την κοινωνική αλληλεγγύη και τη δημοκρατία. Ο Williams μάς καλεί να ξανασκεφτούμε την ανάγκη για ένα «ανώτατο όριο πλούτου» (limitarianism) πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.
**********************************************
ΓΙΑ ΤΟ ΙΔΙΟ ΑΡΘΡΟ "ΑΛΙΕΥΣΑΜΕ" ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΥΠΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ
Τι θα έλεγε ο Πλάτωνας για τον Έλον Μασκ;
Η περιουσία του Έλον Μασκ επαναφέρει ένα ερώτημα που απασχολεί την ανθρωπότητα από την εποχή του Πλάτωνα: πόση ανισότητα μπορεί να αντέξει μια δημοκρατία;
Πηγή: in.grΠώς θα αντιδρούσε ο Πλάτωνας αν έβλεπε σήμερα έναν άνθρωπο να διαθέτει περιουσία πέντε εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη της μέσης οικογένειας; Αυτό είναι το ερώτημα που θέτει σε άρθρο γνώμης στους New York Times ο Ντέιβιντ Λέι Ουίλιαμς, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης που μελετά τον ρόλο της οικονομικής ανισότητας στην ιστορία της πολιτικής σκέψης. Με αφορμή την περιουσία του Έλον Μασκ, ο αρθρογράφος επιστρέφει στις ιδέες του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου για να εξετάσει αν η ακραία συγκέντρωση πλούτου αποτελεί απλώς οικονομικό φαινόμενο ή μια απειλή για τη συνοχή και τη σταθερότητα των δημοκρατικών κοινωνιών.
«Είναι αδύνατο όσοι γίνονται πολύ πλούσιοι να γίνονται και καλοί άνθρωποι»
Η αφορμή για τον προβληματισμό είναι το μέγεθος της περιουσίας του Έλον Μασκ, η οποία έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Όπως αναφέρει ο Ουίλιαμς, μια στοίβα από χαρτονομίσματα των 100 δολαρίων αξίας ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων θα έφτανε σε ύψος περίπου 1.093 χιλιομέτρων (σ.σ. ύψος μεγαλύτερο από την απόσταση Αθήνα–Ρώμη σε ευθεία γραμμή). Παράλληλα, ο οικονομολόγος Στίβεν Ντέρλαουφ έχει επισημάνει ότι η περιουσία του Τζον Ντ. Ροκφέλερ στην ακμή της ισοδυναμούσε με περίπου το 1,5% του αμερικανικού ΑΕΠ, ενώ η περιουσία του Μασκ σήμερα αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 3%.
Ωστόσο, ο συγγραφέας θεωρεί πως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι καν αυτά τα μεγέθη. Εκείνο που τον προβλημάτισε περισσότερο ήταν ο υπολογισμός σύμφωνα με τον οποίο η περιουσία του Έλον Μασκ είναι περίπου πέντε εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη της μέσης αμερικανικής οικογένειας.
Ο Πλάτωνας με τον μαθητή του Αριστοτέλη στην Ακαδημία,
λεπτομέρεια από το έργο «Η σχολή των Αθηνών», νωπογραφία του Ραφαήλ
Ο Πλάτωνας και τα όρια του πλούτου
Αναζητώντας ιστορικά παραδείγματα, ο Ουίλιαμς στρέφεται στον Πλάτωνα, τον οποίο χαρακτηρίζει ως τον πρώτο δυτικό στοχαστή που επιχείρησε να αντιμετωπίσει συστηματικά το πρόβλημα της οικονομικής ανισότητας.
Στους «Νόμους», ο Πλάτωνας, μέσω του Αθηναίου Ξένου, διατυπώνει μια πρόταση που σήμερα θα φαινόταν σχεδόν αδιανόητη. Υποστηρίζει ότι σε μια εύρυθμη πολιτεία κανένας πολίτης δεν θα έπρεπε να κατέχει περιουσία μεγαλύτερη από τέσσερις φορές εκείνη των φτωχότερων πολιτών. Αν κάποιος αποκτούσε περισσότερα, όφειλε να αποδώσει το επιπλέον μέρος στην πόλη.
Ο αρθρογράφος στέκεται ιδιαίτερα στη σύγκριση. Ο Πλάτων θεωρούσε επικίνδυνη μια διαφορά τετραπλάσιου πλούτου μεταξύ των πολιτών, ενώ σήμερα η δημόσια συζήτηση αφορά περιουσίες που υπερβαίνουν κατά εκατομμύρια φορές εκείνες των μέσων νοικοκυριών.
Παρότι αναγνωρίζει ότι μια σύγχρονη οικονομία δύσκολα θα μπορούσε να λειτουργήσει με τόσο αυστηρούς περιορισμούς, ο Ουίλιαμς υποστηρίζει ότι οι ανησυχίες που οδήγησαν τον Πλάτωνα σε αυτή τη θέση παραμένουν επίκαιρες.
Η Αθήνα που γνώρισε ο Πλάτωνας
Οι ιδέες του φιλοσόφου δεν γεννήθηκαν τυχαία. Ο Πλάτωνας μεγάλωσε σε μια Αθήνα που είχε βιώσει έντονες κοινωνικές συγκρούσεις εξαιτίας της οικονομικής ανισότητας.
Ο Πλούταρχος έγραψε αργότερα ότι η πόλη είχε φτάσει κοντά στη διάλυση λόγω της «ανισότητας ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς». Η κρίση εκτονώθηκε χάρη στις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, ο οποίος προχώρησε στη διαγραφή των χρεών των φτωχών, προκαλώντας την οργή των εύπορων πολιτών.
Επιπλέον, στα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου η Αθήνα γνώρισε τρεις διαδοχικές εμφύλιες συγκρούσεις με έντονο ταξικό χαρακτήρα: μια ολιγαρχική εξέγερση των πλουσίων, μια δημοκρατική αντίδραση των φτωχών και στη συνέχεια μια νέα ολιγαρχική ανατροπή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Πλάτωνας διαμόρφωσε την πεποίθηση ότι η μεγάλη οικονομική ανισότητα αποτελεί απειλή για τη σταθερότητα κάθε πολιτείας.
«Δύο κράτη, το ένα των φτωχών και το άλλο των πλουσίων, που κατοικούν στον ίδιο τόπο και συνωμοτούν διαρκώς το ένα εναντίον του άλλου»
Ζωντανή μετάδοση προβάλλει τον διευθύνοντα σύμβουλο της SpaceX, Έλον Μασκ,
Φωτογραφία: Reuters/Jeenah Moon
«Δύο κράτη» μέσα στην ίδια πόλη
Στην «Πολιτεία», ο Σωκράτης διατυπώνει μια από τις πιο γνωστές παρατηρήσεις του για τις ανισότητες.
Όπως σημειώνει, μια κοινωνία με μεγάλες οικονομικές αποκλίσεις δεν είναι πραγματικά μία πόλη, αλλά «δύο κράτη, το ένα των φτωχών και το άλλο των πλουσίων, που κατοικούν στον ίδιο τόπο και συνωμοτούν διαρκώς το ένα εναντίον του άλλου».
Για τον Πλάτωνα, η οικονομική ανισότητα δεν ήταν απλώς ένα ζήτημα κατανομής του πλούτου. Ήταν ένα πρόβλημα που μπορούσε να διαλύσει την πολιτική κοινότητα και να μετατρέψει τους πολίτες σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα.
Η «πλεονεξία» ως αρρώστια της ψυχής
Κατά τον Πλάτωνα, η ρίζα του προβλήματος βρισκόταν σε αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν «πλεονεξία» — την ακόρεστη επιθυμία για όλο και περισσότερα.
Στον «Γοργία», ο Σωκράτης παρομοιάζει αυτή την κατάσταση με ένα τρύπιο πιθάρι. Όσο νερό κι αν χύσει κάποιος μέσα του, εκείνο δεν γεμίζει ποτέ και συνεχίζει να ζητά περισσότερο.
Ορισμένοι άνθρωποι επιδιώκουν τον πλούτο μέχρι να καλύψουν τις ανάγκες τους. Άλλοι όμως δεν σταματούν ποτέ. Ο Πλάτωνας θεωρούσε ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι ουσιαστικά δούλοι των επιθυμιών τους.
«Όποιος θέλει να είναι πραγματικά πλούσιος, ας μη κάνει την περιουσία του μεγαλύτερη, αλλά την πλεονεξία του μικρότερη.»
Ένας άνθρωπος που κυριαρχείται από τέτοιες αχόρταγες επιδιώξεις, υποστήριζε ο φιλόσοφος, καταλήγει να βάζει τα προσωπικά του συμφέροντα πάνω από το κοινό καλό και ακόμη πάνω από την ίδια την αλήθεια. Γι’ αυτό και έγραφε ότι «είναι αδύνατο όσοι γίνονται πολύ πλούσιοι να γίνονται και καλοί άνθρωποι».
Ζωντανή μετάδοση δείχνει τον διευθύνοντα σύμβουλο της SpaceX, Έλον Μασκ,
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου