Τρία επιγράμματα για μιαν εταίρα : Ο έρωτας πρέπει να είναι στην ώρα του -Πρόσεχε , τα γηρατειά πλησιάζουν- Ο χρόνος έσβησε τον έρωτα μου

 

Παλατινή Βιβλιοθήκη (Ε΄βιβλίο)

Ν. Εγγονόπουλος

ΡΟΥΦΙΝΟΣ*
(2ος-3ος αι. π.Χ.)

Τρία Επιγράμματα για την Προδίκη

Ε, 12  

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΩΡΑ ΤΟΥ 

λουσάμενοι, Προδίκη, πυκασώμεθα, καὶ τὸν ἄκρατον
ἕλκωμεν, κύλικας μείζονας αἰρόμενοι.
βαιὸς ὁ χαιρόντων ἐστὶν βίος: εἶτα τὰ λοιπὰ
γῆρας κωλύσει, καὶ τὸ τέλος θάνατος..

Ας λουστούμε , Προδίκη, κι ας στεφανώσουμε
τα κεφάλια μας 
με άνθη .
Ύστερα ας πιούμε σε μεγάλες κούπες
ανέρωτο κρασί.
Σύντομος είναι ο βίος της χαράς.
Εμπόδιο για τα όμορφα είναι τα άθλια γηρατειά.
Ο θάνατος βάζει  τελεία και παύλα σε όλα. 

 

Απόσπασμα χορευτικού δρώμενου με τον τίτλο «Εταίρες» των χορογράφων Lisiane Pandini και  João Pirahy (Βραζιλία)

**********

Ε, 103 ΠΡΟΣΕΧΕ, ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ ΠΛΗΣΙΑΖΟΥΝ

μέχρι τίνος, Προδίκη, παρακλαύσομαι; ἄχρι τίνος σε
γουνάσομαι, στερεή, μηδὲν ἀκουόμενος;
ἤδη καὶ λευκαί σοι ἐπισκιρτῶσιν ἔθειραι,
καὶ τάχα μοι δώσεις ὡς Ἑκάβη Πριάμῳ.
***********************
Ως πότε θα κλαίω για σένα, Προδίκη; 
Ως πότε, σκληρή, θα αγκαλιάζω σαν τον ικέτη  
 δίχως ανταπόκριση, τα πόδια σου ;
Όμως στην κεφαλή σου φάνηκαν πια
οι πρώτες λευκές τρίχες.
Ίσως να μου δοθείς ,
όπως η Εκάβη στον Πρίαμο.

*****************

Ε21 Ο ΧΡΟΝΟΣ ΕΣΒΗΣΕ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΟΥ 

 οὐκ ἔλεγον, Προδίκη, Γηράσκομεν ; οὐ προεφώνουν

ἥξουσιν ταχέως αἱ διαλυσίφιλοι ;
νῦν ῥυτίδες καὶ θρὶξ πολιὴ καὶ σῶμα ῥακῶδες,
καὶ στόμα τὰς προτέρας οὐκέτ᾽ ἔχον χάριτας.

μή τις σοι, μετέωρε, προσέρχεται, ἢ κολακεύων
λίσσεται; ὡς δὲ τάφον νῦν σε παρερχόμεθα.

Δε σ΄το ΄λεγα, Προδίκη, «Θα γεράσουμε»;
Δε σ΄το ΄λεγα «Θα έρθουν οι μέρες
που ο έρωτας θα έχει γίνει σκόνη»;
Να τώρα οι ρυτίδες, τα λευκά μαλλιά ,
το σώμα ένα ράκος, 

το στόμα δίχως την πρότερή του  χάρη…
Ποιος τώρα σου χτυπάει την πόρτα, ποιος
σε παρακαλεί γεμίζοντάς σε κολακείες;
Όπως έναν τάφο , έτσι σε προσπερνούμε όλοι.

Μετάφραση: Gerontakos

*Ρουφίνος (ποιητής)/Βικιπαίδεια

 ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΟΣ ΕΡΩΤΑΣ

Τα τρία επιγράμματα για την εταίρα Προδίκη αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της ποιητικής φυσιογνωμίας του Ρουφίνου. Μέσα από αυτά αναδεικνύονται οι βασικές όψεις της κοσμοθεωρίας του: ο ηδονισμός, η επίγνωση της φθοράς του χρόνου, η λατρεία της ομορφιάς και η λεπτή, συχνά πικρή, ειρωνεία.

Η απόλαυση της στιγμής

Στο πρώτο επίγραμμα ο ποιητής καλεί την Προδίκη να λουστούν, να στεφανωθούν με λουλούδια και να πιουν κρασί. Η εικόνα θυμίζει συμπόσιο και εκφράζει την επικούρεια αντίληψη της ζωής: αφού η ζωή είναι σύντομη και ο θάνατος αμετάκλητος, ο άνθρωπος οφείλει να απολαμβάνει τις χαρές του παρόντος.

Η φράση «Σύντομος είναι ο βίος της χαράς» συνοψίζει τη φιλοσοφία του ποιητή. Τα γηρατειά παρουσιάζονται ως εχθρός της ομορφιάς και της ηδονής, ενώ ο θάνατος «βάζει τελεία και παύλα σε όλα». Εδώ ο έρωτας δεν εξιδανικεύεται· αντιμετωπίζεται ως φυσική και πολύτιμη εμπειρία που πρέπει να βιωθεί πριν τη φθορά του χρόνου.

Η απειλή του επερχόμενου γήρατος

Στο δεύτερο επίγραμμα ο ποιητής εμφανίζεται ως απορριφθείς εραστής. Η Προδίκη τον περιφρονεί και εκείνος θρηνεί για την αδιαφορία της. Ωστόσο, η εμφάνιση των πρώτων λευκών τριχών στα μαλλιά της αλλάζει τον τόνο του ποιήματος.

Ο Ρουφίνος ειρωνεύεται την εταίρα: τώρα που αρχίζει να γερνά, ίσως αναγκαστεί να τον δεχτεί. Η αναφορά στην Εκάβη και στον Πρίαμο λειτουργεί χιουμοριστικά και σαρκαστικά, καθώς υπονοεί μια σχέση ηλικιωμένων ανθρώπων, πολύ διαφορετική από τη νεανική ερωτική ακμή.

Όταν οι εταίρες τον απορρίπτουν, ο ποιητής έχει σαν αρχή να μη θυμώνει , να μη μειώνει τη γυναίκα , να μην καταφεύγει στη βία , αλλά να «επιστρατεύει το αναπόφευκτο γήρας ως μορφή εκδίκησης», όπως έγραψε για τον Ρουφίνο ο δεινός μεταφραστής του Τάσος Ρούσσος στο βιβλίο του «Τα επιγράμματα του Ρουφίνου».

 Ο χρόνος καταλύτης του έρωτα 

Στο τρίτο επίγραμμα η ειρωνεία γίνεται ακόμη πιο σκληρή. Ο ποιητής υπενθυμίζει στην Προδίκη ότι την είχε προειδοποιήσει για τη φθορά του χρόνου. Οι ρυτίδες, τα άσπρα μαλλιά και η απώλεια της ομορφιάς περιγράφονται με ωμό ρεαλισμό.

Η κορύφωση έρχεται στον τελευταίο στίχο: η άλλοτε περιζήτητη εταίρα προσπερνιέται πλέον «όπως έναν τάφο». Η μεταφορά είναι ιδιαίτερα σκληρή, γιατί συνδέει τη σωματική παρακμή με έναν συμβολικό θάνατο. Η αξία της Προδίκης ως αντικειμένου ερωτικού πόθου έχει χαθεί, και μαζί της χάθηκε και η κοινωνική της δύναμη.

Τα τρία επιγράμματα σχηματίζουν μια μικρή δραματική πορεία:

1. Να χαρούμε τον έρωτα τώρα, πριν έρθει το γήρας.
2. Το γήρας αρχίζει να εμφανίζεται και ο ποιητής ψέγει την υπεροπτική εταίρα.
3. Το γήρας έχει νικήσει ολοκληρωτικά, και η άλλοτε ποθητή γυναίκα μένει μόνη και λησμονημένη.

Ο Ρουφίνος αντιμετωπίζει τον έρωτα όχι ως πνευματικό ιδανικό αλλά ως φυσική δύναμη, στενά δεμένη με τη νεότητα, την ομορφιά και τη σωματική απόλαυση. Η σκέψη του παραμένει βαθιά επικούρεια: η ζωή είναι σύντομη, ο χρόνος αμείλικτος και ο θάνατος βέβαιος. Γι’ αυτό πρέπει να απολαμβάνουμε το παρόν. 

Ο Ρουφίνος λοιπόν δεν είναι ο κλασικός ρομαντικός εραστής. Είναι ένας ρεαλιστής της απόλαυσης που, όταν απορρίπτεται, δεν κλαίει για πολύ – αλλά ούτε και συγχωρεί. Τα επιγράμματα για την Προδίκη είναι ένα μικρό χρονικό: πρόσκληση σε χαρά → παράκληση → προειδοποίηση→ τελική περιφρόνηση. Η ειρωνεία βρίσκεται στο ότι στο τέλος ο ίδιος ο χρόνος γίνεται σύμμαχός του εναντίον εκείνης που τον απέρριπτε.

Gerontakos, Ιούνιος 2026