ΠΕΣ ΤΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ : Ξημερώνοντας στην κλίνη του Έρωτα σε διαφορετικές εποχές

 

Ρενέ Μαγκρίτ, Οι εραστές (1928) 

 

Ξημερώνοντας στην κλίνη του Έρωτα σε διαφορετικές εποχές

 Α/ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

1.  ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ

Ξάγρυπνη βρήκε τη Λεοντίδα η μέρα

 

Εις εταίραν τινά Λεοντίδα

Ηγρύπνησε Λεοντίς έως προς Εώον
αστέρα τω χρυσέω τερπομένη Σθενίω,
ής πάρα Κύπριδι τούτο το συν Μούσαισι μεληθέν
βάρβιτον εκ κείνης κείτ΄έτι παννυχίδος.

Αδήλου συγγραφέως, "Παλατινή Ανθολογία", βιβλίον Ε΄, 201.

Τοιχογραφίες από την αρχαία ρωμαϊκή «Casa della Farnesina» (οικία της εποχής του Αυγούστου) στεγάζονται και εκτίθενται στο Museo Nazionale Romano - Palazzo Massimo alle Terme στη Ρώμη.Δεσπόζει στο κέντρο ερωτική σκηνή ζεύγους.
----------------------------------------------------

Ξάγρυπνη βρήκε τη Λεοντίδα  η μέρα
να λιώνει απ΄τα χάδια του χρυσού Σθενία.
Η λύρα τούτη που έπαιξε, με τη βοήθεια
των Μουσών,  αφιερωμένη   είναι ακόμα 
στην Αφροδίτη , ενθύμιο εκείνης της ολονυχτίας.


Μετάφραση : Gerontakos 

Μια αξέχαστη ερωτική εμπειρία , μια ολονυχτία τόσο ωραία που μόνο μια θεά , όπως η Αφροδίτη, θα μπορούσε να χαρίσει σε μια κοινή θνητή σαν τη Λεοντίδα, στο επίγραμμα που αναρτούμε .

 

Η τυχερή γυναίκα θεωρεί λοιπόν χρέος της να δωρίσει τη λύρα που έπαιξε εκείνη τη βραδιά στη θεά του έρωτα , γιατί την αξίωσε να γευτεί την ηδονή που της πρόσφερε ο «χρυσός» εραστής της, με το όνομα  Σθενίας. 

Εικάζουμε ποια πρέπει να ήταν η «τυχερή». Ασφαλώς κάποια εταίρα και ταλαντούχος μουσικός που πήρε μέρος σε κάποιο συμπόσιο και πέρασε όλη τη βραδιά προσφέροντας τα κάλλη της στο συμποσιαστή Σθενία. 

Φαίνεται όμως ότι η Λεοντίδα δεν ανταποκρίθηκε στο ρόλο της ως ψυχρή επαγγελματίας , αλλά αντίθετα συμμετείχε και η ίδια σε τέτοιο βαθμό , ώστε να θεωρεί τον εαυτό της θεϊκά ευλογημένο, αφού αξιώθηκε μία τέτοια εμπειρία.

 Μια τυπική εταίρα δεν θα αφιέρωνε τη  λύρα της  "ως ενθύμιο"  μια συνηθισμένης συμποσιαστικής νύχτας . Το έκανε επειδή η νύχτα  που έζησε άφησε μέσα της το συγκλονιστικό συναισθηματικό αποτύπωμά της .

 Η λέξη "ξάγρυπνη" του επιγράμματος δεν δηλώνει απλή αϋπνία, αλλά μια συμμετοχική εγρήγορση γεμάτη ένταση και αίσθηση, στα χέρια του  "χρυσού"  εραστή της, όπου χάνεται η αίσθηση του χρόνου. 

Τι , άραγε, να υπονοεί ο επιθετικός αυτός  προσδιορισμός για τον Σθενία;

Δεν ξέρουμε να απαντήσουμε  με βεβαιότητα. Μπορούμε ίσως  να τον δούμε μεταφορικά ως τον  πλούτο που διέθετε ο άνδρας , αλλά και  τη σωματική αίγλη και   ομορφιά του, όπως και την ηδονή που της πρόσφερε ως τα ακρότατα όρια , ώστε η Λεοντίδα να νιώθει ότι "λιώνει" από την έσχατη  οργασμική εμπειρία ,  όπως λιώνει ο χρυσός όταν υπερθερμαίνεται  .

**********************************

Β. Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ

 

Sir John Everett Millais, (1829-1896), Speak! Speak! 

 

2. JOHN DONNE 

The Sun Rising

        Busy old fool, unruly Sun,
        Why dost thou thus,
Through windows, and through curtains, call on us?
Must to thy motions lovers' seasons run?
        Saucy pedantic wretch, go chide
        Late school-boys and sour prentices,
    Go tell court-huntsmen that the king will ride,
    Call country ants to harvest offices;
Love, all alike, no season knows nor clime,
Nor hours, days, months, which are the rags of time.

        Thy beams so reverend, and strong
        Why shouldst thou think?
I could eclipse and cloud them with a wink,
But that I would not lose her sight so long.
        If her eyes have not blinded thine,
        Look, and to-morrow late tell me,
    Whether both th' Indias of spice and mine
    Be where thou left'st them, or lie here with me.
Ask for those kings whom thou saw'st yesterday,
And thou shalt hear, "All here in one bed lay."

        She's all states, and all princes I;
        Nothing else is;
Princes do but play us; compared to this,
All honour's mimic, all wealth alchemy.
        Thou, Sun, art half as happy as we,
        In that the world's contracted thus;
    Thine age asks ease, and since thy duties be
    To warm the world, that's done in warming us.
Shine here to us, and thou art everywhere;
This bed thy center is, these walls thy sphere.

 

Τζον Νταν*, Ο ήλιος ανατέλλοντας

Ο μεταφυσικός ποιητής του 17ου αιώνα, Τζον Νταν,  έγραψε  ένα από τα πιο παθιασμένα και πιο πνευματώδη ποιήματα για την επόμενη μέρα μιας ερωτικής ολονυχτίας. Καθώς το φως του ήλιου μπαίνει στο δωμάτιο, ο ποιητής μαλώνει τον ήλιο που τους χαλάει την ησυχία.

Για τον Νταν, η ερωτική κλίνη , όπου εκείνος και η αγαπημένη του πέρασαν τη νύχτα, είναι ολόκληρος ο κόσμος. Η  μέρα δεν έχει καμία αξία μπροστά στο δικό τους σύμπαν.

Ο ήλιος, που στην παραδοσιακή ποίηση αποτελεί σύμβολο τάξης, χρόνου και κοσμικής εξουσίας, εδώ γίνεται ένας ενοχλητικός εισβολέας. Ο εραστής τον μαλώνει επειδή διακόπτει την ιδιωτική ευδαιμονία του ζευγαριού .

Η βασική ιδέα του ποιήματος είναι ότι ο έρωτας καταργεί τις πολιτικές εξουσίες, τα πλούτη, τις ανακαλύψεις και τις αυτοκρατορίες. Ό,τι αναζητούν οι άνθρωποι στον κόσμο βρίσκεται ήδη μέσα στο κρεβάτι των δύο εραστών: ο εξωτερικός χρόνος (η μέρα, οι υποχρεώσεις, οι κοινωνικές τάξεις) χάνει τη σημασία του, ο ερωτικός χρόνος είναι ένας πλήρης  αυτάρκης χρόνος , το δωμάτιο των εραστών γίνεται ολόκληρος ο κόσμος.

Η πιο εμφατική διατύπωση αυτής της ιδέας είναι η αγάπη:

«Εκείνη είναι οι χώρες όλες κι όλοι οι άρχοντες εγώ,

Άλλη ύπαρξη καμία.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ 

ΠΗΓΗ:periou.gr

 

Τζον Νταν*, Ο ήλιος ανατέλλοντας

[Mετάφραση: Ορφέας Απέργης] 

Αδιάκριτε, πολυάσχολε, άταχτε γεροήλιε,

Γιατί μ’ αυτόν τον τρόπο

Μέσα από τα παράθυρα μπαίνεις με τόσο κόπο;

Γιατί πρέπει οι σύζυγοι εραστές εσένα να υπακούνε;

Σχολαστικέ, αυθάδη κακομοίρη, γιατί δε μαλώνεις

Τα σχολιαρόπαιδα που αργούν, κι αυτά που δεν ακούνε;

Πήγαινε πες το στην Αυλή: ο βασιλιάς θα ιππεύσει,

Κάλεσε τον εργάτη το χωράφι του ν’ αρδεύσει·

Όμως η αγάπη, πάντα και παντού, δεν ξέρει ώρες, μέρες, μήνες,

κλίμα ή εποχή,

Ούτε του χρόνου την αρχή.

  

Και τις ακτίνες σου μου λες

Γιατί τις θεωρείς τόσο ικανές;

Δεν θα μπορούσα να τις σβήσω μ’ ένα κλείσιμο ματιού

Αν δε φοβόμουν μην την χάσω όσο κοίταζα αλλού;

Κι αν τα δικά της μάτια δεν τυφλώνουνε κι εσένα

Δες την και πες μου ως αύριο

Αν τα χρυσωρυχεία στις Ινδίες ή και το Λαύριο

Είναι όπου ήτανε, ή είναι εδώ μ’ εμένα.

Ζήτα να δεις τους άρχοντες που έβλεπες ως χθες

Και θα σου πουν ότι εδώ είναι κι αυτοί, στο ίδιο κρεβάτι πες.

  

Εκείνη είναι οι χώρες όλες κι όλοι οι άρχοντες εγώ,

Άλλη ύπαρξη καμία.

Οι άρχοντες μας ξεγελούν: σε σύγκριση μ’ αυτό,

Κάθε τιμή είναι μίμηση, ο πλούτος αλχημεία.

Κι εσύ, ήλιε, χαίρεσαι σχεδόν όσο κι εμείς

Βλέποντας την υδρόγειο συνεσταλμένη έτσι:

Στην ηλικία σου δεν αντέχεις, πρέπει να ηρεμείς,

Και το καθήκον να θερμαίνεις την υδρόγειο, θερμαίνοντας εμάς

                                                                                καλά το εκτελείς,

Αφού φωτίζοντας εμάς, φωτίζεις πέρα ως πέρα,

Αυτός ο γάμος είν’ το κέντρο σου, κι αυτοί οι τοίχοι

της τροχιάς σου η σφαίρα. 

__________________________ 

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ τη μετάφραση στο ίδιο αλλά και σε άλλα ποιήματα  από την ποιήτρια Βάλη (Βάλλυ) Δεσποτοπούλου στον ιστότοπο poeticanet.gr: 

Donne, John - SONGS AND SONNETS 

__________________________ 

 

*O Τζον Νταν ήταν Άγγλος συγγραφέας και ο σημαντικότερος από τους μεταφυσικούς ποιητές. Το έργο του περιλαμβάνει ερωτικά ποιήματα, θρησκευτικά σονέτα, μεταφράσεις από τα λατινικά, επιγράμματα, ελεγείες, τραγούδια και θρησκευτικά κηρύγματα.Πηγή: Βικιπαίδεια

Bιβλιονέτ : Donne, John, 1572-1631

**************************Επιμέλεια -Σχόλια : Gerontakos