Η πρόοδος στην αντιμετώπιση του καρκίνου την τελευταία δεκαετία
Λέξεις: Ιωάννης Μπουκοβίνας
Ο καρκίνος υπήρξε για αιώνες ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα της ιατρικής και ταυτόχρονα μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία που διαπέρασε την επιστήμη, τη φιλοσοφία και την τέχνη. Από τα αρχαία ιατρικά κείμενα έως τη σύγχρονη μοριακή ογκολογία, η προσπάθεια κατανόησης και αντιμετώπισης της νόσου αντανακλά την ευρύτερη προσπάθεια της ανθρωπότητας να κατανοήσει την ευθραυστότητα της ζωής.
Την τελευταία δεκαετία η ογκολογία έχει εισέλθει σε μια περίοδο πρωτοφανούς επιστημονικής προόδου. Η σύγκλιση της γονιδιωματικής, της ανοσολογίας, της βιοτεχνολογίας και της υπολογιστικής επιστήμης έχει μεταμορφώσει την κατανόηση της καρκινογένεσης και έχει οδηγήσει σε νέες θεραπευτικές στρατηγικές που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητες. Η ανοσοθεραπεία, οι στοχευμένες θεραπείες, οι κυτταρικές θεραπείες και η εξατομικευμένη ιατρική έχουν ήδη αλλάξει τη φυσική ιστορία πολλών μορφών καρκίνου. Σε αρκετές περιπτώσεις, νόσοι που παλαιότερα χαρακτηρίζονταν από εξαιρετικά δυσμενή πρόγνωση μπορούν σήμερα να ελεγχθούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα ή ακόμη και να θεραπευτούν.
Η ταχύτητα των εξελίξεων δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στην κλινική ογκολογία, όπου η θεραπεία δεν βασίζεται πλέον αποκλειστικά στον ιστολογικό τύπο του όγκου αλλά στο μοριακό του προφίλ και στις βιολογικές του ιδιότητες. Μέσα σε αυτό το δυναμικό επιστημονικό περιβάλλον, η πρόοδος της τελευταίας δεκαετίας δεν αποτελεί απλώς μια σταδιακή βελτίωση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων αλλά μια βαθιά αλλαγή παραδείγματος στην αντιμετώπιση του καρκίνου.Σήμερα, η ογκολογία βρίσκεται σε μια νέα εποχή όπου η θεραπεία γίνεται ολοένα και πιο εξατομικευμένη, ενώ οι ασθενείς έχουν πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδύνατες (1).
Τα επιδημιολογικά δεδομένα επιβεβαιώνουν την πρόοδο αυτή. Σε πολλές χώρες παρατηρείται σταθερή μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο, ενώ η επιβίωση των ασθενών βελτιώνεται συνεχώς. Η πενταετής επιβίωση για όλους τους καρκίνους έχει φτάσει περίπου το 70% στις ανεπτυγμένες χώρες, αντανακλώντας τη βελτίωση τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία (1,2).
Η πρόοδος αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα αλλά σε μια σειρά σημαντικών επιστημονικών επιτευγμάτων που σημειώθηκαν κυρίως την τελευταία δεκαετία.
Τα σημαντικότερα breakthroughs της τελευταίας δεκαετίας στην ογκολογία
1. Η καθιέρωση της ανοσοθεραπείας ως βασικής θεραπείας
Η ανοσοθεραπεία αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επανάσταση της σύγχρονης ογκολογίας. Αν και οι πρώτες εγκρίσεις ανοσοθεραπείας προηγήθηκαν της τελευταίας δεκαετίας, η πραγματική κλινική της καθιέρωση έγινε μετά το 2015.
Οι αναστολείς των σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως οι PD-1 και PD-L1 αναστολείς, χρησιμοποιούνται πλέον σε μεγάλο αριθμό καρκίνων, μεταξύ των οποίων:
μη μικροκυτταρικός καρκίνος πνεύμονα μελάνωμα καρκίνος νεφρού καρκίνος ουροδόχου κύστης καρκίνος κεφαλής και τραχήλου καρκίνος ήπατος
Η χρήση αυτών των θεραπειών έχει οδηγήσει σε μακροχρόνιες υφέσεις ακόμη και σε ασθενείς με μεταστατική νόσο (3).
Στο μεταστατικό μελάνωμα, για παράδειγμα, ο συνδυασμός nivolumab και ipilimumab έχει οδηγήσει σε πενταετή επιβίωση που ξεπερνά το 50%, κάτι που πριν από μία δεκαετία θεωρούνταν αδιανόητο (4).
Η ιδέα ότι το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να αποτελέσει θεραπευτικό εργαλείο θυμίζει τη φιλοσοφική σκέψη του Σπινόζα, ο οποίος υποστήριζε ότι η φύση διαθέτει μηχανισμούς αυτορρύθμισης και ισορροπίας. Στην περίπτωση της ανοσοθεραπείας, η ιατρική ουσιαστικά ενεργοποιεί αυτούς τους φυσικούς μηχανισμούς για να αντιμετωπίσει τη νόσο.
2. Η ανάπτυξη της ογκολογίας της ακριβείας
Η δεύτερη μεγάλη εξέλιξη της τελευταίας δεκαετίας είναι η ανάπτυξη της precision oncology. Η πρόοδος της γονιδιωματικής και της αλληλούχισης νέας γενιάς επέτρεψε την ταχεία ανάλυση του μοριακού προφίλ των όγκων.
Σήμερα, η επιλογή θεραπείας βασίζεται όλο και περισσότερο στις γενετικές αλλοιώσεις του όγκου και όχι μόνο στον ιστολογικό τύπο (5).
Παραδείγματα αποτελούν:
EGFR μεταλλάξεις στον καρκίνο πνεύμονα ALK rearrangements σε διάφορους όγκους BRAF μεταλλάξεις στο μελάνωμα NTRK fusions σε διάφορους όγκους
Η έγκριση των λεγόμενων tumor-agnostic θεραπειών, όπως οι NTRK inhibitors, αποτελεί σημαντικό ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά η θεραπεία βασίζεται αποκλειστικά στη μοριακή αλλοίωση και όχι στο όργανο προέλευσης του καρκίνου (6).
3. Η επανάσταση των CAR-T κυττάρων
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας είναι η ανάπτυξη των CAR-T κυτταρικών θεραπειών. Η θεραπεία αυτή βασίζεται στη γενετική τροποποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων του ασθενούς ώστε να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα.
Οι θεραπείες αυτές έχουν δείξει εξαιρετικά αποτελέσματα σε αιματολογικές κακοήθειες, όπως:
οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία
διάχυτο μεγάλο Β-λέμφωμα
Σε ορισμένες μελέτες, τα ποσοστά πλήρους ύφεσης ξεπερνούν το 80% (7).
Η έννοια της «εκπαίδευσης» των κυττάρων ώστε να πολεμήσουν τον καρκίνο έχει εμπνεύσει πολλούς επιστήμονες να μιλούν για μια νέα μορφή «βιολογικής ποίησης», όπου το ίδιο το σώμα γίνεται θεραπευτικό εργαλείο.
4. Νέες γενιές στοχευμένων θεραπειών
Η τελευταία δεκαετία χαρακτηρίζεται επίσης από την ανάπτυξη νέων γενεών στοχευμένων θεραπειών.[..........................................] ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου