MISS TIC
«Ο τοίχος είναι ο εκδότης μου»
Το όνομά της ήταν Ράντια Νοβάτ (Radhia Novat). Το πραγματικό της όνομα, όμως, αυτό που πραγματικά την αντιπροσώπευε ήταν «Miss.Tic». Το ψευδώνυμό της προέρχεται από μια μάγισσα του σύμπαντος του Ντίσνεϊ -σύμβολο αποτυχίας αλλά και γοητείας- και έγινε το σήμα κατατεθέν της. Γαλλίδα, πρωτοπόρος street artist, τουτέστιν καλλιτέχνιδα δρόμου από τις ελάχιστες και απίστευτα επιδραστική, βαθιά φεμινίστρια και φυσικά ποιήτρια. Δημιουργός δηλαδή, με πράξεις, σχήματα και λέξεις.
Αν οι δρόμοι του Παρισιού έχουν τη δική τους ιστορία, η Miss.Tic δεν αποτελεί απλώς τμήμα της. Γιατί δεν «ζωγράφισε» στους τοίχους του Παρισιού. Τους κατέλαβε, αυτό έκανε. Τους χρησιμοποίησε σαν «δημόσιο χαρτί» για να γράψει αυτό που δεν χωρούσε ούτε σε γκαλερί, μήτε σε θεσμικό, καθωσπρέπει λόγο. Ποιο ήταν αυτό το «αυτό»; Μα αυτό που θεωρείται το πιο επικίνδυνο αιώνες τώρα: η ερωτική επιθυμία, η γυναικεία αυτονομία, η ειρωνεία απέναντι στην εξουσία. Ολα γένους θηλυκού. Και το έκανε χωρίς άδεια. Αυτόνομα και πολύ δυνατά!
Γεννημένη στις 20 Φεβρουαρίου 1956 στο Παρίσι και συγκεκριμένα στη Μονμάρτρη, από πατέρα Τυνήσιο μετανάστη και μητέρα από τη Νορμανδία, η Miss.Tic κουβαλούσε από νωρίς μέσα της την εμπειρία της απώλειας και της μετακίνησης: έχασε τη μητέρα της σε μικρή ηλικία, αλλά και τον αδελφό της (σε τροχαίο). Αυτό το γεγονός τη σημάδεψε με τρόπο καθοριστικό. Η τέχνη της δεν έχει τίποτα διακοσμητικό. Ενέχει θραύση, ειρωνεία που πονάει. Σπούδασε Εφαρμοσμένες Τέχνες και Θέατρο Δρόμου και αποφάσισε να γίνει ποιήτρια. Ωστόσο ήθελε να υπάρχουν και εικόνες που να συνοδεύουν την ποίησή της: «Μου άρεσε αυτή η ιδέα της τέχνης του δρόμου. Οταν κατάλαβα πως θα μπορούσα να φτιάχνω και τους στίχους και τις εικόνες που να τους συνοδεύουν, αποφάσισα να γίνουν street art» είχε δηλώσει παλαιότερα.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, όταν το street art στη Γαλλία ήταν ακόμα περιθώριο και όχι «brand» όπως έγινε αργότερα, η Miss.Tic βγαίνει στον δρόμο με στένσιλ. Δεν επέλεξε ωστόσο αφηρημένα σχέδια. Επέλεξε γυναικείες φιγούρες, συχνά αισθησιακές, συχνά προκλητικές αλλά με έναν ήρεμο και όχι χυδαίο τρόπο, συνοδευμένες από φράσεις κοφτές, ποιητικές, πάντα διφορούμενες. «Je prête à rire mais je donne à penser» («Δανείζω γέλιο αλλά δίνω σκέψη»). Αυτό θα μπορούσε να είναι όλο το έργο της σε μία πρόταση.
Δεν ήταν εύκολο αυτό που έκανε. Ηταν γυναίκα, νέα και... παράνομη. Δεν έπαιρνε ποτέ άδεια για να σημαδέψει τους τοίχους της γαλλικής πρωτεύουσας. Μάλιστα το 1997 είχε συλληφθεί, μετά από καταγγελίες για «φθορά δημόσιας περιουσίας». Στην ουσία, για το ότι μίλησε χωρίς άδεια (χωρίς τη δική τους άδεια). Το πρόστιμο δεν ήταν ιδιαίτερα βαρύ (η κράτηση διήρκεσε λίγο), αλλά και το μήνυμα σαφές: ο δημόσιος χώρος δεν είναι ουδέτερος. Οι παριζιάνικοι τοίχοι της Miss.Tic θεωρήθηκαν βανδαλισμός και τα μηνύματά της μη επιτρεπτά. Η ίδια δεν «υπάκουσε». Συνέχισε πιο συνειδητά ειδικά αφού η εξουσία την αναγνώρισε ως απειλή: «Je suis une artiste de l’illégalité» έλεγε («Είμαι καλλιτέχνιδα της παρανομίας»). «Le mur est mon éditeur» («Ο τοίχος είναι ο εκδότης μου»).
Αργότερα, βέβαια, όπως κάθε τι πρωτοποριακό, ο καπιταλισμός προσπάθησε να ενσωματώσει την τέχνη της: η αισθητική της από «παράνομη» γίνεται αναγνωρίσιμη και η ίδια συνεργάστηκε με διεθνείς οίκους μόδας (Kenzo, Louis Vuitton, Longchamp κ.ά.), με γκαλερί, και το 2011 εκδόθηκε μια σειρά γραμματοσήμων με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας εμπνευσμένα από τα στένσιλ της, ωστόσο η ίδια ποτέ δεν άλλαξε τη γλώσσα της ή όσα την αντιπροσώπευαν. Ηταν πάντα μια κομψή μελαχρινή γυναίκα, τόσο γοητευτική όσο και επικίνδυνη, τόσο ανεξάρτητη όσο και ευαίσθητη. Πάντα έλεγε (ώς το τέλος): «Από όταν ξεκίνησα, έως τώρα που με αναγνωρίζουν κάπως και με αφήνουν στην ησυχία μου, τα στένσιλ μου είναι γρήγορα, με τις γυναικείες φιγούρες μου να επαναλαμβάνονται - ιδανικά για νύχτα και διαφυγή!».
Το βασικό της όπλο, πάντως, δεν ήταν η εικόνα. Ηταν η γλώσσα: «Je n’illustre pas des idées, je mets des mots en danger» έλεγε («Δεν εικονογραφώ ιδέες, βάζω τις λέξεις σε κίνδυνο»). Πόσο ακριβώς έτσι ήταν. Η Miss.Tic, με λέξεις, διπλά νοήματα, λογοπαίγνια (τα περισσότερα σε άμεση σύνδεση με τον πολιτισμό της Γαλλίας, την παράδοση και τις αγωνιστικές της περιόδους), «στόλιζε» δρόμους και γειτονιές που είχαν υπάρξει σύμβολα αντίστασης και αυτοπροσδιορισμού.
Μιλάμε σε ενεστώτα και αόριστο χρόνο, καθώς η Miss.Tic δεν ζει πια (πέθανε από καρκίνο το 2022), αλλά η τέχνη της είναι εκεί. Οχι ως εικόνες δρόμου με λεζάντες. Αλλά ως ενιαία νοηματικά αντικείμενα ενάντια στην όποια εξουσία. Δεν είναι καν «φεμινιστική τέχνη» με τον εύκολο τρόπο, καθώς κανένα δάχτυλο δεν κουνάει και αποφεύγει σαν τον διάολο τον διδακτισμό. Ούτε φωνάζει συνθήματα. Υπονομεύει. Ακόμα και το ίδιο το έργο της, καθώς είναι φθαρτό και εφήμερο - μπορεί να σβηστεί, να καταστραφεί. Αλλά και αυτό ακόμα είναι πολιτική θέση: Τίποτα δεν είναι «ιερό» στον δημόσιο χώρο. Και όλα είναι για όλους. Ειδικά η τέχνη - αυτή κι αν αποτελεί δημόσιο αγαθό, που απευθύνεται σε όλους, όχι σε όσους μπαίνουν σε γκαλερί και μουσεία. Ακόμα και οι γυναίκες της Miss.Tic δεν είναι θύματα. Είναι παρούσες, συνειδητές, με σώμα και λόγο. Διεκδικούν επιθυμία χωρίς να ζητούν συγγνώμη, απενοχοποιούν τον έρωτα και τον ερωτισμό. Σε μια πόλη που πουλάει ρομαντισμό, εκείνη κολλάει την ειρωνεία πάνω του.
Ουσιαστικά, αυτή η γυναίκα, η Miss.Tic, πήρε τρία πράγματα -το σώμα, τη γλώσσα και τον τοίχο- και τα έκανε πολιτική πράξη. Χωρίς θεωρία, χωρίς ακαδημαϊκή προστασία, χωρίς άδεια. Και αυτός είναι ο λόγος που τη θαυμάζουμε: γιατί απέδειξε με την ίδια τη ζωή της πως η τέχνη, όταν είναι ζωντανή, δεν ζητά χώρο. Τον καταλαμβάνει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου