Κωνσταντίνος Τσουκαλάς : Για την ιστορική ομιλία του , πριν από δέκα μήνες, στην Ακαδημία και τη «λογοκριτική» στάση του Μιχάλη Σταθόπουλου που τον προσφώνησε

 Κωνσταντίνος Τσουκαλάς:
ένας «ακαδημαϊκός» που τόλμησε

Η ομιλία του πριν από δέκα μήνες στην Ακαδημία, το πρώτο του βιβλίο, και η καταγγελία του Στάθη Καλύβα

του Δημήτρη Ψαρρά

[21.8.2026]

Όπως είχαμε προβλέψει, γράφτηκαν πολλά και κολακευτικά για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά. Και τα περισσότερα, όπως αναμενόταν, επέμεναν κυρίως στην εκλογή του σε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και απέφευγαν (ή παραποιούσαν) τα πιο δύσκολα, τα πιο τολμηρά βήματά του στην επιστήμη αλλά και στην πολιτική («Κωνσταντίνος Τσουκαλάς: η Δεξιά και η Αριστερά», 18.8.2026).

Αναρωτιέμαι αν όλοι όσοι επαίνεσαν τον «ακαδημαϊκό» Τσουκαλά βρήκαν τον χρόνο να διαβάσουν και είχαν το μυαλό να κατανοήσουν την ομιλία του στη συνεδρία υποδοχής του στην Ακαδημία Αθηνών. Δεν έχει περάσει ούτε ένας χρόνος από την ομιλία αυτή (21.10.2025) και το βίντεο της εκδήλωσης είναι προσβάσιμο στον επίσημο ιστότοπο της Ακαδημίας. Προηγείται η προσφώνηση του Προέδρου της Ακαδημίας Μιχάλη Τιβέριου, ακολουθεί η παρουσίαση από τον ακαδημαϊκό Μιχάλη Σταθόπουλο και στο τέλος εκφωνεί την ομιλία του ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς με τίτλο «Προς ένα νέο ιστορικό συμβιβασμό: Ανατροπές και αδιέξοδα».

Μέσα, λοιπόν, σ’ αυτό το περιβάλλον, μπροστά στα μέλη της Ακαδημίας, τα οποία δυο χρόνια νωρίτερα, τον Απρίλιο του 2023, είχαν κατά πλειοψηφία απορρίψει την υποψηφιότητά του, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς τόλμησε να αποδομήσει αριστοτεχνικά το σύγχρονο νεοφιλελεύθερο όραμα!

• Μίλησε για την «επικράτηση του λεγομένου νεοφιλελευθερισμού». Και εξήγησε ότι «ο άκρατος αυτός ατομικιστικός φιλελευθερισμός οδήγησε και σε μιαν άλλη ριζική μεταλλαγή. Τη θεαματική μετατόπιση της σχέσης ανάμεσα στην ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη. Τις τρεις αφετηριακές συνιστώσες του “κλασικού” φιλελεύθερου αξιακού τρίπτυχου που αποκρυσταλλώθηκαν από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό».
• Θύμισε τον μύθο του Ίκαρου: «Παρασυρμένος από την ύβρη μιας ελευθερίας χωρίς όρους και όρια, ο γιος του Δαίδαλου θέλησε να ανταγωνιστεί τη ίδια του την ανθρώπινη φύση». […] «Δεν βρισκόμαστε μακριά από τον πυρήνα της νεοφιλελεύθερης φαντασίωσης. Ζούμε σε ένα κόσμο όπου η επιτυχία έχει γίνει το νέο θεϊκό μέτρο, κι όπου το άτομο καλείται να “πετάξει” μόνο του, να φτάσει όσο ψηλά θέλει, έστω και εις βάρος όλων των άλλων, ή να καεί στη σιωπή».
• Συμπέρανε ότι «ακόμα μια φορά, όμως, η πανούργα ιστορία αποδείχθηκε πιο απρόβλεπτη από τους ερμηνευτές της. Τις τελευταίες δεκαετίες, σε όλες σχεδόν τις περιοχές του  κόσμου, οι  ρυθμοί της οικονομικής μεγέθυνσης, της “ανάπτυξης”, άρα και της μετρήσιμης προόδου ανακόπτονται, η και αντιστρέφονται. Παντού, οι ανισότητες και οι αδικίες εκρήγνυνται. Η εξαθλίωση απειλεί ολοένα και περισσότερους ανθρώπους σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Οι βίαιες συγκρούσεις διαδέχονται η μια την άλλη και oι κάθε λογής βαρβαρότητες επανέρχονται δριμύτερες».

Μιχάλης Σταθόπουλος και Στάθης Καλύβας

Διαβάστε το κείμενο του Τσουκαλά ή δείτε την ομιλία του στο youtube. Επειδή, όμως μπορεί να μην προσέξετε την παρουσίαση του κ. Σταθόπουλου επισημαίνω μια ενδιαφέρουσα επιλογή του. Ενώ αναφέρει και σχολιάζει αρκετά βιβλία του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, αποφεύγει να μιλήσει για το πρώτο, την «Ελληνική Τραγωδία». Είναι το βιβλίο του Τσουκαλά που εκδόθηκε αρχικά στα αγγλικά (The Greek Tragedy, Λονδίνο 1969), εφόσον δεν μπορούσε να εκδοθεί στην Ελλάδα επί χούντας. Από τη στιγμή που κατέρρευσε η δικτατορία το βιβλίο εκδόθηκε (και συνεχίζει να εκδίδεται) ως ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της πρόσφατης ιστορίας μας. Η πρώτη έκδοση από τον «Ολκό» τον Ιούλιο του 1974, με μεταφραστή τον Κ. Ιορδανίδη.  

Αυτό, λοιπόν το βιβλίο που επέλεξε να «παραλείψει» ο Μ. Σταθόπουλος, είναι το μόνο που αναφέρει αναλυτικά στην ομιλία του ο Κ. Τσουκαλάς! Διαβάστε τι είπε: 

 «Η πίεση της ευρωπαϊκής γνώμης είχε οδηγήσει τον εκδοτικό οίκο Penguin να σχεδιάσει ένα βιβλίο που θα απαντούσε στο ερώτημα “πώς η Ελλάδα οδηγήθηκε στη δικτατορία”. Και στο πλαίσιο αυτό, εντελώς αναπάντεχα, μου ανατέθηκε να το γράψω εγώ. Με τελικό αποτέλεσμα η “Ελληνική Τραγωδία”, όπως ονομάστηκε το βιβλίο, να ολοκληρωθεί, να κάνει πολλές εκδόσεις και να μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Και η ζωή μου άλλαξε ριζικά. Από τη μια στιγμή στην άλλη έκπληκτος διαπίστωνα πως στα μάτια των “άλλων” και εμμέσως και στα δικά μου, είχα ήδη γίνει “κάποιος άλλος”».

Μ’ άλλα λόγια, ο ίδιος ο Τσουκαλάς θεωρούσε κομβική τη σημασία του βιβλίου. Για ποιο λόγο το «παρέλειψε» ο κ. Σταθόπουλος;

Η απάντηση δυστυχώς είναι εύκολη. Το βιβλίο αυτό είναι το πρώτο που έχει καταγγείλει εδώ και πολλά χρόνια ο Στάθης Καλύβας, ο αγαπημένος ιστορικός του «Σκάι» και του σημερινού «Μεγάρου Μαξίμου» (σ.σ.: για την περίπτωση Καλύβα βλ. ενδεικτικά «Το Big Bang του Μεγάρου Μαξίμου», 27.3.2026 και «Ο μυστικοσύμβουλος του κ. Μητσοτάκη και οι 200 της Καισαριανής», 23.2.2026). Όπως έχουμε γράψει στον «Ιό» εδώ και πολλά χρόνια, το βασικό έργο του κ. Καλύβα (για την Ελλάδα) είναι μια εισήγηση σε συνέδριο με τον εύγλωττο τίτλο «Κόκκινος τρόμος: η αριστερή βία στη διάρκεια της Κατοχής». Σ’ αυτό, καταγγέλλει όλη συλλήβδην τη σοβαρή μεταπολεμική ιστοριογραφία (Κ. Τσουκαλά, Ν. Σβορώνο, Ι. Χόνδρο, Χ. Φλάϊσερ, Ο. Σμιθ, Α. Ελεφάντη, κ.ά.) ότι «έτεινε να παραβλέπει, να ελαχιστοποιεί ή να συγκαλύπτει την αριστερή τρομοκρατία» των κατοχικών χρόνων (Ιός, «Οι Ταγματασφαλίτες δικαιώνονται», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 26.10.2003).

Μ’ άλλα λόγια, ο κ. Καλύβας καταγγέλλει πρώτο τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, γιατί με το βιβλίο του που κυκλοφόρησε την πιο σκληρή περίοδο της δικτατορίας, το 1969, «συγκαλύπτει την αριστερή βία»! Και μαζί μ’ αυτόν, τον Σβορώνο και όλους τους άλλους σημαντικούς ιστορικούς.

Τι να κάνει κι καημένος ο κ. Σταθόπουλος;

 

 

Δημόσια Συνεδρία Υποδοχής του Καθηγητή Κοινωνιολογίας κ. Κωνσταντίνου Τσουκαλά