Ο σουρεαλισμός στα δημόσια οικονομικά από τους μαθητευόμενους μάγους μας: στο πρόγραμμα δημόσιου δανεισμού για το 2026 είναι εγγεγραμμένα 13 δισ., δηλαδή όσα πάμε να αποπληρώσουμε πρόωρα . Αυτό σημαίνει ότι αποπληρώνουμε τώρα πρόωρα παλαιά δάνεια που έχουν επιτόκιο 1,5%, αλλά παίρνουμε καινούρια δάνεια με ...4%! Και πανηγυρίζουμε. Φασκελοκουκούλωστα!...
Το
Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως, αλλά όχι
πάντα, την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου
Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι,
που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο
άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες
έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις
αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που
ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα,
σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως
αγγελτήρια θανάτων.
Οπότε,
συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας
πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η
επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα. Επίσης, αφού σήμερα
είναι Κυριακή, το μηνολόγιο εκτοπίζει το λογοτεχνικό θέμα που συνήθως
βάζουμε τις Κυριακές.
Κυ 1
† Ζαχαρίου Παπαντωνίου
Δε 2
Γενέσιον Γεωργίου Σουρή και Θεοδώρου Παπαγιάννη του πλαστουργού· επίσης Δημητρίου Μενδελέγεφ και του Περιοδικού Συστήματος αυτού
Τρ 3
Προσεδάφισις επί της Σελήνης του πρώτου γηίνου αντικειμένου. Και Φέλιξ Μέντελσον Μπαρτόλντι γενέσιον.
Τε 4
† Τελευτή Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. Και Δύτου Ανάδυσις
Πε 5
† Ιωάννου Γαβριήλ Εϋνάρδου
Πα 6
Αντίο Λιλιπούπολη
Σα 7
Καρόλου Ντίκενς και Λουκιανού Κηλαηδόνη του μοναχικού καουμπόη τελευτή
Κυ 8
Μάρκου Βαμβακάρη και Νικολάου Ξυλούρη, των γνησίων μελωδών
Δε 9
† Κοίμησις Διονυσίου Σολωμού. Και Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας
Τρ 10
† Νικολάου Καββαδία, βάρδου των ναυτικών
Τε 11
† Καρτεσίου «σκέπτομαι άρα υπάρχω».
Πε 12
Γενέσιον Καρόλου Δαρβίνου
Πα 13
Εφεύρεσις κινηματογραφίας υπό αδελφών Λυμιέρ και θανή Ιωάννου Καλαϊτζή του δαιμονίου γελοιογράφου
Σα 14
Έρωτος του ανικήτου
Κυ 15
Γενέσιον Γαλιλαίου
Δε 16
Ιστολογίου ίδρυσις· και Δημοκρίτου του Αβδηρίτου
Τρ 17
† Θανάτωσις Ιορδάνου Μπρούνο επί της πυράς
Τε 18
Κοίμησις Μιχαήλ Αγγέλου και γενέσιον Νικολάου Καζαντζάκη, Κρητός
Πε 19
Γενέσιον Κοπερνίκου του ανατροπέως
Πα 20
Εφεύρεσις φωνογράφου υπό Θωμά Έδισων.
Σα 21
Κυκλοφορεί το Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Και Παγκόσμια ημέρα μητρικής γλώσσης.
Κυ 22
† Αμερίκου Βεσπουκίου
Δε 23
† Ιωάννου Γουτεμβεργίου και της τυπογραφίας εν Ευρώπη. Και ίδρυσις της ΕΠΟΝ
Τρ 24
† Τένεση Γουίλιαμς
Τε 25
Γενέσιον Καρόλου Γολδόνη
Πε 26
Γενέσιον Βίκτωρος Ουγκώ
Πα 27
Ανακάλυψις της δομής του DNA. Και τελευτή Άλκης Ζέη
Σα 28
† Κήδευσις Κωνσταντίνου Παλαμά – «Ηχήστε οι σάλπιγγες!…» Και το έγκλημα των Τεμπών
Στο
παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, που το έχουμε δανειστεί, ο Φλεβάρης ήταν ο
τελευταίος μήνας του χρόνου -η χρονιά άρχιζε από τον Μάρτιο. Στο τέλος
του χρόνου γίνονταν τελετές εξαγνισμού, και από το februum (= κάθαρση) ο
μήνας ονομάστηκε Februarius. Από το Φεβράριος > Φεβράρης >
Φεβλάρης προέκυψε η δημώδης ονομασία Φλεβάρης, που παρετυμολογικά
συνδέεται με τη φλέβα, δηλ. ο Φλεβάρης ανοίγει τις φλέβες του (φλεβίζει)
και βρέχει τον κόσμο -εξού και η παροιμία “Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει,
καλοκαίρι θα μυρίσει”.
«Το τζάμπα πέθανε» / Αν δεν μπορούμε να ζήσουμε με 800 ευρώ, πρόβλημά μας – Ο κυνισμός ως κυβερνητική γλώσσα
Φωτεινή Λαμπρίδη
Tvxs.gr
5–7 λεπτά
Την φράση «το τζάμπα πέθανε», ακούσαμε από τη βουλεύτρια της ΝΔ Χριστίνα Αλεξοπούλου
στο Mega, ως απάντηση στο πώς μπορούν να επιβιώσουν εκπαιδευτικοί με
μισθούς 800 ευρώ εν μέσω στεγαστικής και διατροφικής ακρίβειας.
Οι δημοσιογράφοι πάγωσαν, σταυροκοπήθηκαν, οι τηλεθεατές μουδιάσαμε, ωστόσο δεν ήταν η πρώτη φορά που στέλεχος της ΝΔ
γίνεται προσβλητικό απέναντι στους πολίτες εκφράζοντας άκρως κυνικό
λόγο. Μήπως τελικά δεν πρόκειται για «άστοχες στιγμές» αλλά για
ενσυνείδητη πολιτική επιλογή;
Τα τελευταία χρόνια, στελέχη της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας
εμφανίζονται όλο και συχνότερα να απαντούν σε κοινωνικά αδιέξοδα με
φράσεις που σοκάρουν όχι μόνο για το περιεχόμενό τους, αλλά για την
ψυχρότητα με την οποία εκφέρονται. Από το «αν ο κ. Καραμανλής έλεγε ότι
υπάρχει θέμα ασφάλειας στα τρένα, δεν θα έμπαινε κανείς» του Άδωνι
Γεωργιάδη μέχρι τα όσα ακούστηκαν πρόσφατα στην εξεταστική για το
σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ ο λόγος της εξουσίας στη χώρα μετατοπίζεται από τη
διαχείριση προβλημάτων στη σχεδόν επιδεικτική αδιαφορία για αυτά.
Πεινάτε. Ε, και; Κατηγορούμαστε για διαπλοκή και διασπάθιση του
δημοσίου χρήματος. Ε, και; Κατηγορούμαστε πως κλονίζουμε το κράτος
δικαίου ελέγχοντας της Δικαιοσύνη. Ε, και; Στο τέλος της ημέρας, όπως θα
πει η κυβερνητική προπαγάνδα, ο Μητσοτάκης θα εγγυηθεί τη σταθερότητα.
Η κυβέρνηση αυτή έχει ωφελήσει το κεφάλαιο όσο καμία άλλη στη
μεταπολιτευτική περίοδο. Φορολογικές ελαφρύνσεις για μεγάλες
επιχειρήσεις, απορρύθμιση της εργασίας, αποδυνάμωση συλλογικών
συμβάσεων, εκτόξευση της επισφαλούς απασχόλησης, δημόσιο χρήμα σε λίγους
και ισχυρούς, παντελής απονεύρωση ελεγκτικών μηχανισμών. Την ίδια
στιγμή, οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι, η στέγη γίνεται απρόσιτη, η
καθημερινότητα για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας ασφυκτική.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο κυνισμός δεν είναι ένα λάθος. Λειτουργεί
ως εργαλείο. Ένα εργαλείο που επιδιώκει να μετατοπίσει το πρόβλημα από
τη δομή στην ατομική ευθύνη. Αν δεν βγαίνεις με 800 ευρώ, φταις εσύ. Τι
θέλεις να σου δώσουμε τσάμπα σπίτι; Αν δεν βρίσκεις σπίτι, δεν
προσπάθησες αρκετά. Αν εξαντλείσαι, «έτσι είναι η ζωή δύσκολη». Ο
κυνικός λόγος απονομιμοποιεί το κοινωνικό αίτημα πριν καν διατυπωθεί
πλήρως.
Ταυτόχρονα, δημιουργεί ένα σοκ. Ένα σοκ που παραλύει, προκαλεί τα
μουδιάσματα που προανέφερα. Όταν η εξουσία μιλά χωρίς κανένα ίχνος
ενσυναίσθησης, σπάει ένα άγραφο κοινωνικό συμβόλαιο: ότι, έστω και
προσχηματικά, θα προσποιηθεί πως μας κατανοεί, μας ακούει, έχει ευθύνη
να μας φροντίσει.
Αυτό το σπάσιμο του συμβολαίου δεν είναι τυχαίο όπως δεν είναι και η
τυχαία η επιθετικότητα στελεχών στα ΜΜΕ (δείτε Βούλτεψη και Γεωργιάδη),
σε συνθήκες που προστάζουν τουλάχιστον ταπεινότητα από την πλευρά της
κυβέρνησης.[..........] ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ
Το BIANCOSCURO σας ταξιδεύει σε μια ART TOUR για να ανακαλύψετε την Art
Genève 2026 στο Palexpo στη Γενεύη
Σε αυτή τη νέα BIANCOSCURO Art Tour, ο Vincenzo Chetta σας ταξιδεύει
στην 14η έκδοση μιας έκθεσης που έχει καθιερωθεί στη διεθνή σκηνή για
την ποιότητα και την καινοτομία της. Με περίπου 80 γκαλερί μοντέρνας και
σύγχρονης τέχνης και ισχυρή θεσμική παρουσία, η Art Genève προσφέρει
έναν μοναδικό διάλογο μεταξύ της αγοράς και του πολιτισμού.
📌 Τι θα δούμε σε αυτή την εκδρομή:
Ενότητα Sur-Mesure: Τα εντυπωσιακά μνημειώδη έργα που επιμελήθηκε ο
Nicolas Trembley.
Prix Mobilière 2026: Η καρδιά της αναδυόμενης ελβετικής
καλλιτεχνικής σκηνής.
Μουσικό Τμήμα: Παραστάσεις και ηχητικές εγκαταστάσεις που κάνουν την
εμπειρία απόλυτα καθηλωτική.
Κύρια σημεία από τις γκαλερί: Τα πιο πολύτιμα κομμάτια που επιλέχθηκαν
για εσάς.
Η Art Genève δεν είναι απλώς μια έκθεση, είναι ένα οικοσύστημα που
λάμπει στην παγκόσμια σκηνή. Καθίστε αναπαυτικά και απολαύστε αυτήν την
περιήγηση 4K!
In the 1980’s James Kerr spent ten years as a decorative painter creating the successful partnership Kerr & Erskine and his clients included many of London’s best interior designers. Although not formally trained, this is where he learnt his craft, to understand the use of colour, paint & materials, and has painted ever since. James Kerr explains: “I have, over the years, built an enviable reputation for gutsy abstracted work. To quote the illustrator and commentator Ralph Steadman: ‘The paint itself is also an object – it is subject to its own motivation, rules and dynamic which the artist must overcome, ignore or amplify’. This in so many ways expresses so much the ‘why and what’ I paint. An admirer of many of the great 20th century masters from Cezanne onwards, it is the likes of William Scott, Paul Feiler, Patrick Heron and Roger Hilton that have had the greatest influence. More recently I have fallen under the spell of painter Nicolas de Staël, something which is becoming evident in my more recent work.” James Kerr paints in oil on board and canvas, working occasionally from pencil sketches. His studio is based in Warwickshire. Soundtrack: Luigi Boccherini Cello Concerto In B Flat. Original 1967 UK (His Master's Voice – ASD 2331) Cello - Jacqueline Du Pré Conductor - Daniel Barenboim The English Chamber Orchestra March the 12th 2025
Σε αυτό το podcast φιλοξενείται ο Καθηγητής Δημοσθένης Δαββέτας σε μια αποκαλυπτική συζήτηση για την κατάσταση στη Γαλλία σήμερα. Από την άνοδο της Ακροδεξιάς και το πρόβλημα με το Ισλάμ, μέχρι την κατάρρευση της επιρροής στην Αφρική και το τι σημαίνουν όλα αυτά για τις σχέσεις Ελλάδας-Γαλλίας.
Διδάκτωρ Αισθητικής - Ζωγράφος - Ποιητής. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και είναι Διδάκτωρ Αισθητικής στο Πανεπιστήμιο Paris VIII. Διδάσκει στο IESA στο Παρίσι.
Έχει διδάξει Φιλοσοφία της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, στο Strate College και στο Creapole στο Παρίσι. Συχνά, δίνει διαλέξεις σε σχολές τέχνης και πανεπιστήμια.
Ποιητής και συγγραφέας, ζωγράφος και εικαστικός, γράφει ήδη από το 1982 σχετικά άρθρα και δοκίμια στα περιοδικά Art Forum, Art in America, Art Studio, Beaux Arts Magazine, Galleries Magazine, Parkett Risk, και στις εφημερίδες Liberation, Le Figaro και Les Echos.
Είναι πολιτικός σχολιαστής και αναλυτής, στην τηλεόραση και στον έντυπο Τύπο.
Κεφάλαια
00:00 - Η κατάσταση στην Γαλλία σήμερα
05:00 - διαφωτισμός, κοινωνικό συμβόλαιο και Ισλάμ στην Γαλλία
07:51 - η Γαλλική ταυτότητα σε κίνδυνο
13:39 - η Άνοδος της Ακροδεξιάς στην Γαλλία
16:14 - Μέρη της Γαλλίας που το κράτος δεν έχει πρόσβαση
18:11 - η MERCOSUR και η πολιτική κατάσταση
22:06 - Γιατί η Γαλλία έχασε την Αφρική ;
24:45 - Ελληνο-γαλλικες σχέσεις
30:58 - ο ρόλος του πολιτισμού
33:42 - το Μέλλον της Γαλλίας 00:00 - Η κατάσταση στην Γαλλία σήμερα
05:00 - διαφωτισμός, κοινωνικό συμβόλαιο και Ισλάμ στην Γαλλία
07:51 - η Γαλλική ταυτότητα σε κίνδυνο
13:39 - η Άνοδος της Ακροδεξιάς στην Γαλλία
16:14 - Μέρη της Γαλλίας που το κράτος δεν έχει πρόσβαση
18:11 - η MERCOSUR και η πολιτική κατάσταση
22:06 - Γιατί η Γαλλία έχασε την Αφρική ;
24:45 - Ελληνο-γαλλικες σχέσεις
30:58 - ο ρόλος του πολιτισμού
33:42 - το Μέλλον της Γαλλίας
Γεννήθηκα
το 1944 στην Αθήνα, στα Κάτω Πετράλωνα, λίγους μόλις μήνες πριν από την
αποχώρηση των Γερμανών. Ήταν μία από τις πιο υποβαθμισμένες γειτονιές
της πόλης τότε. Σήμερα, μόνο ορισμένες ελληνικές ταινίες μπορούν να
δώσουν μια εικόνα τού τι σήμαινε να ζεις εκεί τα χρόνια εκείνα. Ακόμη
και το Ρουφ ήταν αλάνα. Εκεί όπου σήμερα υπάρχει κολυμβητήριο, εμείς
παίζαμε ποδόσφαιρο. Ο πατέρας μου ήταν τυπογράφος. Και οι δύο γονείς μου
κατάγονταν από τα Βίλια· ήταν Αρβανίτες και τα αρβανίτικα ακούγονταν
έντονα μέσα στο σπίτι. Η γιαγιά μου μιλούσε σχεδόν αποκλειστικά
αρβανίτικα, οπότε τα ακούγαμε καθημερινά κι εμείς, αν και αργότερα τα
ξέχασα. Στα πρώτα σχολικά μου χρόνια, στο δημοτικό, με την έμφαση που
δινόταν τότε στην «ελληνομάθεια», ένιωθα κάπως ντροπή για την καταγωγή
μου. Με τον καιρό, όμως, αυτή η ντροπή μετατράπηκε σε περηφάνια.
•
Βρισκόμαστε στα χρόνια λίγο μετά τον Εμφύλιο, όταν στα σχολεία
κυριαρχούσε έντονα η ιδέα της πατρίδας. Εμείς οι νεότεροι βλέπαμε τη
γιαγιά να μιλά αρβανίτικα με τον παππού, ενώ οι γονείς προσπαθούσαν
κάπως να το εξηγήσουν ή να το μαλακώσουν. Το ξεπέρασα σχετικά γρήγορα,
ιδίως από τη στιγμή που τελείωσα το δημοτικό στην περιοχή και πέρασα στο
γυμνάσιο. Το γυμνάσιο στεγαζόταν στο κτίριο της πλατείας Κουμουνδούρου,
εκεί όπου σήμερα υπάρχει ένα πάρκινγκ. Έμεινα τρία χρόνια, γιατί στη
συνέχεια ο πατέρας μου χρεοκόπησε προσπαθώντας να στήσει ένα τυπογραφείο
και αναγκάστηκα να πάω να δουλέψω. Έτσι έμαθα την παλιά τέχνη του
τυπογράφου, και μάλιστα πολύ καλά. Αυτό εξηγεί και τη μεγάλη μου
ευαισθησία για τους τυπογράφους, αλλά και το γεγονός ότι αργότερα
ασχολήθηκα μαζί τους και σε ερευνητικό επίπεδο.
Παρά
τα λάθη, τις αντιφάσεις και τις διαψεύσεις μας, εξακολουθώ –ίσως και
λίγο αφελώς– να πιστεύω σε μια κοινωνία πιο δίκαιη, πιο μορφωμένη και
λιγότερο άνιση.
• Δούλευα στο υπόγειο του πατέρα μου
και, παράλληλα, γράφτηκα σε νυχτερινό σχολείο, στην πλατεία Βάθης. Ήταν
μεικτό σχολείο, θηλέων και αρρένων, και εκεί πραγματικά «ψήθηκα»,
άνοιξαν οι ορίζοντές μου. Ήταν ένα τελείως διαφορετικό σχολείο. Οι
περισσότεροι μαθητές ήταν εργαζόμενα παιδιά και κυκλοφορούσαν ιδέες πολύ
πιο προχωρημένες από όσες είχαμε γνωρίσει μέχρι τότε. Από το νυχτερινό
σχολείο έδωσα εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Ο πατέρας μου ήθελε να πάω
στη Νομική, κυρίως επειδή στο τυπογραφείο τυπώναμε πολλά νομικά βιβλία
και είχε επαφές με σημαντικούς νομικούς. Εγώ, όμως, έγερνα περισσότερο
προς τη Φιλολογία. Με είχε επηρεάσει έντονα μια φιλόλογος στο νυχτερινό.
Είχα πάντα και μια τάση να διαβάζω λίγο παραπάνω, παρά τις δυσκολίες.
•
Ζούσαμε επτά άτομα σε δύο δωμάτια. Ήταν ένα σπίτι με μια αυλή στη μέση,
ένα δέντρο –μια τζιτζιφιά– και γύρω γύρω δωμάτια, όπου έμεναν τρεις
τέσσερις οικογένειες, με μία τουαλέτα για όλους. Υπήρχαν πολλά τέτοια
σπίτια στην Αθήνα τότε, ιδίως μετά τον πόλεμο, όταν άρχισαν να
καταφθάνουν μαζικά άνθρωποι από την επαρχία. Μου θυμίζει, σε κάποιο
βαθμό, καταστάσεις που είδα αργότερα στη Λατινική Αμερική, όχι ακριβώς
τις φαβέλες, αλλά μια παρόμοια λογική συλλογικής κατοίκησης.
«Δεν υπάρχει χώρα χωρίς μύθους. Αυτό είναι δεδομένο. Υπάρχουν, όμως,
κανόνες διδασκαλίας, όχι μόνο για την Ιστορία αλλά για όλες τις
επιστήμες. Κανόνες που δεν έχουν ως στόχο απλώς να "ανοίξουν το μυαλό",
αλλά να μάθουν τον άλλον να σκέφτεται με πειθαρχία και βάθος».
•
Ο πατέρας μου, ο Κωνσταντίνος Λούκος, ήταν μια ισχυρή προσωπικότητα.
Πολύ ανοιχτοχέρης, ικανός να κερνάει τους πάντες και στο τέλος να μη
μένουν χρήματα για την οικογένεια. Χόρευε καταπληκτικό τσάμικο, χωρίς
περιττά βήματα. Στα πανηγύρια στα Βίλια, στις 6 Αυγούστου, στη γιορτή
του Σωτήρος, όταν χόρευε ο Λούκος, κανείς άλλος δεν τολμούσε να σηκωθεί.
Εγώ, από αντίδραση προς τον πατέρα μου, άκουγα μοντέρνα μουσική. Είχα
επηρεαστεί από το ρεύμα της εποχής: φορούσα στενά παντελόνια, που η μάνα
μου τραβούσε για να βγουν, και άκουγα κυρίως ξένη μουσική. Στο υπόγειο
του τυπογραφείου άρχισα σιγά σιγά να έρχομαι σε επαφή και με τα λαϊκά.
Αργότερα, ως φοιτητής, μια φίλη μου με επηρέασε και άρχισα να ακούω και
κλασική μουσική. Εκείνο όμως που με καθόρισε περισσότερο ήταν το τανγκό.
Έμαθα να το χορεύω στη γειτονιά, σε πάρτι, και αργότερα το χόρευα και
στο πανεπιστήμιο. Ήμουν αυτός που χόρευε με όλα τα κορίτσια. Είχα πάντα
μια κασέτα με καλά τανγκό και όταν μαζευόμασταν, έλεγαν: «Βάλτε τανγκό
να χορέψει ο Λούκος». Δεν ήταν τυχαίο ότι στη συνέχεια άρχισε να με
ενδιαφέρει ιδιαίτερα η ιστορία της Λατινικής Αμερικής, η Χιλή, οι
δικτατορίες, όλα αυτά.
• Τελικά, όταν έδωσα εξετάσεις, πέρασα και
στη Νομική και στη Φιλολογία. Έβαλα βέτο στον πατέρα μου και αποφάσισα
να πάω στη Φιλολογία. Ήδη από το δεύτερο έτος στράφηκα ουσιαστικά προς
την Ιστορία. Δεν ήταν εύκολο, γιατί παράλληλα δούλευα με τον πατέρα μου,
ο οποίος είχε υπάρξει συνέταιρος σε ένα μεγάλο τυπογραφείο που
χρεοκόπησε. Μετά από αυτό δεν μπορούσε πια να έχει κανονικά δικό του
μαγαζί, χρωστούσε. Έτσι άνοιγε μικρά τυπογραφεία «με δόσεις», πότε στο
όνομα της μητέρας μου, πότε του θείου μου και κάποια στιγμή ακόμη και
στο δικό μου. Τυπικά ήταν αφεντικό, γιατί είχε κρατήσει από το μεγάλο
τυπογραφείο ένα μέρος του εξοπλισμού, εκείνο που είχε αγοράσει με την
προίκα της μητέρας μου. Όταν κατασχέθηκε το μεγάλο τυπογραφείο, αυτό το
υλικό έμεινε σε εμάς και αποτέλεσε τη βάση για τα μικρά τυπογραφεία που
έστηνε στη συνέχεια. Το τελευταίο τυπογραφείο ήταν στη γωνία Ακαδημίας
και Χαριλάου Τρικούπη. Εκεί πέθανε ο πατέρας μου και δεν μπορέσαμε να το
κρατήσουμε. Εξάλλου, εκείνη την εποχή είχε ήδη αρχίσει η φωτοσύνθεση
και ο ανταγωνισμός για τα μικρά τυπογραφεία ήταν τεράστιος. Για να
σταθεί ένα μαγαζί έπρεπε ουσιαστικά να δουλεύεις σχεδόν τσάμπα. Την ίδια
περίοδο αρρώστησε και η μητέρα μου. Μας έδωσαν κάποια χρήματα για τον
«αέρα» του μαγαζιού από πάνω –ήταν ένα υποδηματοποιείο– και έπρεπε να
εκκενώσουμε τον χώρο. Ένα βράδυ φορτώσαμε τυπογραφικά στοιχεία και
κάσες. Αυτά τα έχω μέχρι σήμερα στα γραφεία του «Μνήμονα» – ο «Μνήμων»
είναι μια πολύ μεγάλη ιστορία για μένα.
• Από τη μητέρα μου, αυτό
που κρατώ περισσότερο είναι η τρυφερότητά της. Ήμουν πολύ δεμένος μαζί
της, και τα αδέρφια μου, η αδερφή και ο αδερφός μου, με πείραζαν γι’
αυτό. Της έλεγαν ότι αγαπούσε περισσότερο εμένα κι εκείνη απαντούσε: «Αν
κόψω οποιοδήποτε δάχτυλο από το χέρι μου, το ίδιο θα πονέσει». Παρ’ όλα
αυτά, θυμάμαι πολύ συγκεκριμένες στιγμές. Επειδή πήγαινα σε νυχτερινό
σχολείο και γύριζα αργά, συνήθως ετοίμαζε φαγητό για όλους, τον παππού,
τη γιαγιά, τον πατέρα μου και τα μικρότερα αδέρφια μου. Συχνά με
περίμενε να γυρίσω. Μια φορά, όμως, που ήταν κουρασμένη, είχε φτιάξει
μακαρόνια με κιμά, που μου άρεσαν, έβρασε νερό για να διατηρηθούν ζεστά
και μου άφησε ένα σημείωμα σε μια χαρτοπετσέτα, ζητώντας συγγνώμη που
δεν μπόρεσε να με περιμένει. Τέτοια πράγματα δεν τα ξεχνάς.
•
Υπήρχε, βέβαια, και η ανέχεια. Αυτό τη σημάδεψε βαθιά. Αργότερα, όταν
εμφάνισε ψυχολογικά προβλήματα, στις κρίσεις της θυμόταν τους «δοσάδες»,
εκείνους που έρχονταν για κατασχέσεις, ακόμη και για το ραδιόφωνο.
Καταλαβαίνετε πόσο όλα αυτά επηρέασαν και εμάς, όπως και τη μητέρα μου,
αφού αυτό της στοίχισε πολύ. Ο πατέρας μου, από την άλλη, ήταν πιο
απαιτητικός και πιο σκληρός, με έναν τρόπο. Δεν φρόντισε, για
παράδειγμα, να αποκτήσει νωρίτερα κάποια βασικά πράγματα για το σπίτι –
ένα πλυντήριο, ας πούμε. Περίμενε πάντα «την κατάλληλη στιγμή», γιατί
είχε αγοράσει ένα οικόπεδο με την ιδέα να χτίσει μια τετραώροφη
πολυκατοικία: έναν όροφο για κάθε παιδί και έναν για τους ίδιους.
Τελικά, όμως, κατασχέθηκε και το οικόπεδο. Όλα αυτά τα χρόνια μάς
σημάδεψαν βαθιά. Θα έλεγα ότι δημιούργησαν ένα είδος κόμπλεξ, που είναι
δύσκολο να ξεπεραστεί. Ζούσαμε όλοι μέσα στη φτώχεια, κι όμως βρίσκαμε
τρόπους να περνάμε καλά: παίζαμε ποδόσφαιρο, κάναμε πάρτι, υπήρχε ζωή
στη γειτονιά. Ήταν δύσκολα χρόνια, αλλά υπήρχε και μια έντονη
αλληλεγγύη. Θυμάμαι τη μητέρα μου να βγαίνει στην πόρτα και να μιλά με
τις γειτόνισσες. Τα θυμάμαι όλα αυτά με μια κάποια νοσταλγία, παρότι
ήταν πραγματικά σκληρές εποχές.
«Ο πατέρας μου, ο Κωνσταντίνος Λούκος, ήταν μια ισχυρή προσωπικότητα». Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/LIFOιτιάν/LIFO «Από τη μητέρα μου, αυτό που κρατώ περισσότερο είναι η τρυφερότητά της». Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO
•
Δούλευα σχεδόν σε όλα τα χρόνια των σπουδών μου. Βέβαια, επειδή ήμουν
γιος του αφεντικού, μπορούσα να δουλεύω λιγότερο από άλλους. Στο
νυχτερινό σχολείο θυμάμαι παιδιά που έρχονταν κατευθείαν από σκληρές
δουλειές και κοιμούνταν στα θρανία. Δεν άντεχαν. Υπήρχαν καθηγητές που
το καταλάβαιναν και τους φέρονταν με επιείκεια. Δεν υπήρχε σνομπισμός.
Οι περισσότεροι καθηγητές ήταν καλοί και ανθρώπινοι. Προσωπικά, με
επηρέασαν ιδιαίτερα μια φιλόλογος και ένας χημικός, ο Μπάμιας. Θυμάμαι
ακόμη το όνομά του, γιατί αστειευόταν λέγοντας: «Τι όνομα έχω κι εγώ…».
Μας έκανε Χημεία και ήμουν πολύ καλός. Στη Φυσική, αντίθετα, δεν τα
πήγαινα καλά, και γενικότερα στα θεωρητικά είχα δυσκολίες. Ο Μπάμιας μού
έλεγε να δώσω για Χημικό, αλλά τελικά η Φιλολογία με κέρδισε – και δεν
το μετάνιωσα.
• Στο πανεπιστήμιο κατάφερα να πάρω και μια
υποτροφία από το δεύτερο έτος. Δινόταν στους πρώτους του πρώτου έτους
και ήταν 12.000 δραχμές, καθόλου αμελητέο ποσό για την εποχή. Να
σημειώσω ότι τότε, για να γραφτεί κανείς στο πανεπιστήμιο, έπρεπε να
πληρώσει εγγραφή, και αυτό από μόνο του δεν ήταν καθόλου
αυτονόητο, η εγγραφή κόστιζε περίπου όσο ένας μισθός. Κι όμως, ο πατέρας
μου, ενώ θα μπορούσε κάλλιστα να μας είχε βάλει και τους τρεις να
δουλεύουμε κανονικά στο τυπογραφείο, προτίμησε να δανειστεί χρήματα από
τους εργάτες του για να γραφτεί ο γιος του στο πανεπιστήμιο. Ήθελε και
οι τρεις μας να σπουδάσουμε. Η υποτροφία κράτησε έναν χρόνο. Θυμάμαι
πόσες φορές με έστελνε ο πατέρας μου να ρωτήσω πότε θα καταβληθεί. «Ήρθε
η υποτροφία;» ρωτούσε στο σπίτι.
• Στα πρώτα πανεπιστημιακά
χρόνια άρχισαν να με απασχολούν σοβαρά ορισμένα ζητήματα. Στο πρώτο έτος
με επηρέασε πολύ ο Μαρινάτος, όταν μιλούσε για τους λεγόμενους «λαούς
της θάλασσας». Αργότερα άρχισε να με επηρεάζει καθοριστικά ο Ζακυθηνός.
Με ενδιέφερε ιδιαίτερα η πτώση του Βυζαντίου, η παρακμή. Υπήρχαν κι
άλλοι σπουδαίοι καθηγητές, αλλά συνολικά το πανεπιστήμιο είχε μεγάλες
ελλείψεις. Δεν μάθαμε σωστά ούτε λατινικά ούτε αρχαία, όχι επειδή
έλειπαν οι γνώσεις, αλλά λόγω του τρόπου διδασκαλίας.
• Προς το
τέλος των σπουδών μου άρχισε να με απασχολεί περισσότερο η ύστερη
περίοδος του Βυζαντίου και, σιγά σιγά, ο νεότερος ελληνισμός. Η μεγάλη
τομή, όμως, ήταν η δικτατορία. Τότε αρχίσαμε να αναρωτιόμαστε σοβαρά πώς
φτάσαμε ως εκεί. Αυτή η ανάγκη κατανόησης μάς έστρεψε ουσιαστικά προς
τη νεότερη ιστορία. Το μεγάλο βήμα, μετά και τη στρατιωτική μου θητεία,
ήταν ο «Μνήμων». Αυτός ο θεσμός έχει σφραγίσει τη ζωή μου. Ο «Μνήμων»
συνεχίζεται μέχρι σήμερα, έχει συμπληρώσει πενήντα χρόνια ζωής και
εξακολουθεί να εκδίδει το περιοδικό του. Μέσα στη δικτατορία υπήρχαν
λίγες τέτοιες νησίδες παρηγοριάς.
• Στο πανεπιστήμιο υπήρχαν και
βοηθοί, όπως ο Ντίνος Ντόκος και η Δέσποινα Κατηφόρη, με τους οποίους
μπορούσαμε πραγματικά να μιλήσουμε. Το Πανεπιστήμιο της Αθήνας τότε ήταν
εξαιρετικά συντηρητικό, ιδίως στα χρόνια της χούντας. Η μεγάλη τομή για
τον «Μνήμονα» ήρθε το 1974, μετά την πτώση της δικτατορίας. Ως τότε
επρόκειτο για ένα πολυσυλλεκτικό περιοδικό: αρχαιότητα, μεσαίωνας,
νεότερη ιστορία. Μετά το 1974, οι περισσότεροι από εμάς θέλαμε να
στραφούμε αποκλειστικά στον νέο ελληνισμό. Ο Ντίνος Ντόκος διαφωνούσε.
Υπήρξε σύγκρουση και, σε μια θυελλώδη γενική συνέλευση, με μικρή
πλειοψηφία, αποφασίστηκε η διάλυση της παλιάς εταιρείας και η ίδρυση της
Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού, όπως υπάρχει μέχρι σήμερα. Από το
1974 και μετά, ο «Μνήμων» απέκτησε και φυσικό χώρο, στο υπόγειο όπου
στεγαζόμασταν καθιερώσαμε ομιλίες σχεδόν κάθε δεύτερη Τετάρτη, κάτι που
συνεχίζεται ακόμη. Εκεί ανταλλάσσαμε ιδέες, καλούσαμε ανθρώπους που
θεωρούσαμε δασκάλους μας. Για μένα αυτό υπήρξε ένα δεύτερο πανεπιστήμιο,
και μάλιστα το πιο ουσιαστικό. Ο «Μνήμων» είναι, στην πραγματικότητα, ο
άτυπος πρόλογος της διδακτορικής μου διατριβής.
• Το 1971, όταν
αποφάσισα να κάνω διατριβή στη νεότερη ιστορία, η Δέσποινα Κατηφόρη μού
πρότεινε να ασχοληθώ με την αντιπολίτευση στον Καποδίστρια. Δέχτηκα
αμέσως, γιατί τότε πίστευα ότι γράφοντας γι’ αυτό το θέμα, πολεμούσα
έμμεσα τη δικτατορία. Το 1972-1973 γνώρισα τη γυναίκα μου, τη Δέσποινα,
Συριανή στην καταγωγή, και παντρευτήκαμε το 1974. Την ίδια χρονιά η
Ακαδημία Αθηνών ζήτησε ερευνητές και έγινα δεκτός στο Κέντρο
Νεοελληνικών Ερευνών. Ο μισθός ήταν πολύ μικρός, γι’ αυτό συνέχισα να
δουλεύω στα φροντιστήρια. Ήμουν τυχερός που με πήραν, καθώς άλλοι, όπως ο
Σβολόπουλος, αρνήθηκαν λόγω των αποδοχών. Η εγγραφή μου στο
πανεπιστήμιο ως υποψήφιου διδάκτορα έγινε αργότερα, το 1978, όταν ήρθε
στην Αθήνα ο Λεονταρίτης και ανέλαβε την εποπτεία μου. Θυμάμαι μια
χαρακτηριστική του παρατήρηση: «Βλέπεις πολλά δέντρα, αλλά δεν βλέπεις
το δάσος». Μου έμαθε να γενικεύω, να ξεφεύγω από τη λεπτομέρεια. Ήταν
ένας διαφορετικός άνθρωπος, απαιτητικός, γι’ αυτό δεν είχε πολλούς
φοιτητές.[...........]
ενός ηλικιωμένου αυστροαμερικανού μετανάστη , που παρήγαγε πλαστά μονοδόλαρα (με λάθος ορθογραφία το "Washington") για να επιβιώσει, παραμένοντας απαρατήρητος από τις Αρχές των ΗΠΑ επί μία δεκαετία!
Ένας αποφασιστικός πράκτορας της Μυστικής Υπηρεσίας , ο Στιβ Μπιουκάναν (Μπαρτ Λάνκαστερ), αναλαμβάνει την άλυτη επί τόσα υπόθεση με τον κωδικό «880». Ο στόχος του τελικά επικεντρώνεται σε ένα ηλικιωμένο , τον «Skipper» Μίλερ (Έντμουντ Γκουέν), ο οποίος , μολονότι είναι παραχαράκτης , αποδεικνύεται είναι αγαπητός από όλους τους γείτονές του .
Στο ενδιάμεσο, ο Μπιουκάναν ερωτεύεται την Άν Γουίνσλοου (Ντόροθι ΜακΓκουάιρ), μια μεταφράστρια στον ΟΗΕ, που τυχαίνει να είναι και φίλη του υπόπτου.
Η ταινία ξεχωρίζει κυρίως λόγω του συγκινητικού και ανθρώπινου βάρους της της .Η απόδοση του Έντμουντ Γκουέν (γνωστού ως Άγιος Βασίλης στο «Θαύμα στην 34η Λεωφόρο») είναι η καρδιά της ταινίας. Παίζει έναν τρυφερό και μοναχικό χαρακτήρα , που, παρά το έγκλημά του, προκαλεί συμπάθεια. Η ερμηνεία του του χάρισε υποψηφιότητα για Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου και Χρυσή Σφαίρα.
Η ταινία επίσης μας δίνει μιαν ασυνήθιστη γεύση για αμερικανικές ταινίες με κοινωνικό υπόβαθρο: αντί για δράση ή μυστήριο, η ταινία διερωτάται για το νόημα του Εγκλήματος και της Δικαιοσύνης, παρουσιάζοντας έναν «εγκληματία» χωρίς κακία, που αναγκάζεται σε παράνομες πράξεις από φτώχεια. Είναι επίσης ευχάριστη, επειδή συνδυάζει τη ρομαντική κωμωδία, το αστυνομικό δράμα και την κοινωνική σάτιρα.
Ο Μπαρτ Λάνκαστερ , παρά την αυστηρή "μούτα" του ως πράκτορα , δείχνει μια πιο ελαφριά, σχεδόν κωμική πλευρά της φυσιογνωμίας του, ενώ η Ντόροθι ΜακΓκουάιρ υποδύεται μια έξυπνη και αυτόνομη γυναίκα, σπάνιο ρόλο για την εποχή της.
Στο
ασπρόμαυρο καρέ ποζάρει κρατώντας το σακάκι της απλωμένο για να
ακουμπήσει πάνω του μια αρχαία μαρμάρινη κεφαλή. Τα μοναδικά στοιχεία
που μπορούν να απαντήσουν στο βασικό αίνιγμα της φωτογραφίας – ποια
είναι η ταυτότητα της γυναίκας – είναι ένα τοπωνύμιο και ένα όνομα:
Παλμύρα και Μάργκα.
«Αρχαιολόγος;
Αρχιτέκτονας; Συγγενής κάποιου περιηγητή; Άρχισα απεγνωσμένα να ψάχνω
σε πιθανά και απίθανα σημεία, μέχρι που αναζήτησα στο Διαδίκτυο το όνομά
της. Και δεν περίμενα ποτέ να ανακαλύψω μια τέτοια ιστορία» λέει
στα «ΝΕΑ» η αρχαιολόγος Μαρία Νούση, για το συναπάντημά της με τη
συγκεκριμένη φωτογραφία – ανάμεσα σε περίπου 2.000 που εντόπισε στις
αποθήκες – στο πλαίσιο επιστημονικού προγράμματος που αφορούσε το αρχείο
του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου μαζί με τη συνάδελφό της Ζεραλντίν
Μαστελί Βάισροκ.
«Είναι
η Μάργκα ντ’ Αντουρέν, η πρώτη γυναίκα από τη Δύση που επισκέφθηκε τη
Μέκκα και βρέθηκε στα πρωτοσέλιδα του γαλλικού Τύπου. Είναι η πρώτη που
άνοιξε ένα επιτυχημένο ινστιτούτο ομορφιάς στην Αίγυπτο, αλλά και το
πανδοχείο “Ζηνοβία” στην Παλμύρα, στο οποίο διέμενε και η Αγκάθα Κρίστι.
Είναι εκείνη που μάθαινε τσάρλεστον στα παιδιά των Βεδουίνων και είδε
δύο συζύγους της να δολοφονούνται , πριν πέσει και η ίδια θύμα δολοφονίας
ενώ επέβαινε σε ιδιωτικό γιοτ», εξηγεί η αρχαιολόγος που εντόπισε τη
φωτογραφία σε μια κούτα με την ένδειξη «Αποδείξεις» ανάμεσα σε άλμπουμ,
καρτ ποστάλ, έγγραφα του αρχείου του αρχαιολόγου Ντανιέλ Σλουμπερζέ. Και
είναι μία από τις 60 και πλέον που θα συνθέσουν την έκθεση «Αναζητώντας
την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων» που συνδιοργανώνουν η
Γαλλική Σχολή Αθηνών – με αφορμή τον εορτασμό 180 χρόνων από την ίδρυσή
της – και το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου σε συνεργασία με την Εθνική
Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.
Η
Μάργκα ντ’ Αντουρέν, ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου Ζηνοβία της Παλμύρας
σκιάζει με το πανωφόρι της την κεφαλή ενός αγάλματος για τις ανάγκες της
φωτογράφισης (περ. 1930). Αρχείο Σλουμπερζέ, Πανεπιστήμιο του
Στρασβούργου
Δυναμικές γυναίκες
Και
μπορεί στο επίκεντρο αυτής της περιοδικής παρουσίασης – αποτέλεσμα μιας
μεγάλης έρευνας που αναδεικνύει ένα σύνολο αδημοσίευτων αρχείων, τα
οποία μαρτυρούν την έντονη αρχαιολογική δραστηριότητα των πρώτων
δεκαετιών του 20ού αιώνα στην άγνωστη τότε ακόμη σε μεγάλο βαθμό Ανατολή
– να βρίσκονται τέσσερις αρχαιολόγοι που ταξίδεψαν σε αυτά τα μέρη και
συνδέονται με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών: οι Πολ Περντριζέ, Ανρί Σεϊρίγκ,
Αλμπέρ Γκαμπριέλ και Ντανιέλ Σλουμπερζέ. Πίσω από τις φωτογραφίες τους
όμως, και τα μνημεία που απεικονίζουν, αποκαλύπτονται γοητευτικές
ιστορίες με δυναμικές γυναίκες που ξαφνιάζουν ακόμα και τους ειδικούς.
«Σε
ένα καρέ, από τη Βόρεια Συρία, όπου ένας ντόπιος κυνηγός δείχνει τον
λαγό που έχει σκοτώσει σε μια καθισμένη κάτω από ένα δέντρο γυναίκα, οι
κόρες του Σλουμπερζέ αναγνώρισαν τη γιαγιά τους, Μπέτι, η οποία
ακολούθησε τον γιο της σε κάποια από τα ταξίδια του, καθώς μέσω εκείνου
ζούσε το όνειρό της για σπουδές που η ίδια δεν κατάφερε να κάνει»
θυμάται η Μαρία Νούση, από την παρουσίαση της έκθεσης στο Στρασβούργο,
που προηγήθηκε εκείνης στη Ρόδο και της επερχόμενης στην Αθήνα.
Καθώς
ξεφυλλίζουμε την τρίγλωσση έκδοση (ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά) που
αποτέλεσε το έναυσμα για την έκθεση, συναντάμε ένα άλλο στιγμιότυπο με
δύο γυναίκες έξω από τον Άγιο Ελευθέριο, τον μαρμάρινο ναό δίπλα στη
Μητρόπολη Αθηνών. «Η μία εκ των δύο εμφανίζεται σε δεκάδες
φωτογραφίες, στη Ρόδο, την Αμμόχωστο, την Μπάαλμπεκ, το Χαλέπι.
Χρειάστηκε αρκετή έρευνα μέχρι να διαπιστώσουμε ότι πρόκειται για τη
σύζυγο του Πολ Περντριζέ, Λουσίλ. Διαπρεπής αρχαιολόγος, μέλος της
Γαλλικής Σχολής Αθηνών και μετέπειτα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του
Στρασβούργου τού ανατέθηκε την περίοδο 1924-25 να ταξιδέψει στη Συρία
και τον Λίβανο, που βρίσκονταν υπό γαλλική επιρροή, με σκοπό να επιλέξει
τις περιοχές στις οποίες θα έπρεπε να πραγματοποιηθούν ανασκαφές. Στο
πρώτο του ταξίδι, το 1924, συνοδευόταν από την Αλσατή εύπορη σύζυγό του,
η οποία, όπως προκύπτει από την αλληλογραφία της, δεν πέρασε καλά στο
ταξίδι αυτό, καθώς περιγράφει τον φρικτό καιρό, την ανία που αισθανόταν,
αλλά και τα νεύρα του άντρα της όταν δεν ήταν ευχαριστημένος από τα
αποτελέσματα της έρευνάς του, εξού και δεν τον ακολούθησε τη δεύτερη
χρονιά» εξηγεί η κυρία Νούση που είναι επιστημονικό μέλος της ΓΣΑ.
Κι
αν οι γυναικείες παρουσίες είναι από τις λιγότερο αναμενόμενες σε μια
έκθεση που αφορά τις αρχαιολογικές αποστολές στην Ανατολή από το 1846
έως το 1940, υπάρχουν πολλές ακόμα ενδιαφέρουσες παράμετροι που μπορούν
να λειτουργήσουν ως πόλος έλξης επισκεπτών οι οποίοι ίσως δεν έχουν
ειδικό ενδιαφέρον σχετικά το κεντρικό θέμα.
Παρατηρώντας
το υλικό ο θεατής αντιλαμβάνεται όχι μόνο το πώς εξελίχθηκε τεχνικά η
φωτογραφία – από τις γυάλινες πλάκες στο φιλμ –, αλλά και πώς άλλαξε η
οπτική. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Σλουμπερζέ, ο οποίος
υπήρξε πρωτοπόρος στην εναέρια φωτογραφία και εντόπισε αρχαιότητες σε
περιοχές που θεωρούνταν έρημες.
Οργανα, εργαλεία, μαρτυρίες
Η
έκθεση της Αθήνας ωστόσο δεν θα περιλαμβάνει μόνο φωτογραφίες. Θα είναι
εμπλουτισμένη με υλικό από τα αρχεία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών:
ταξιδιωτικά ημερολόγια, χάρτες, αλληλογραφία, μαρτυρίες από τις πρώτες
εξερευνήσεις της Ανατολικής Μεσογείου κατά το δεύτερο μισό του 19ου
αιώνα, καθώς και φωτογραφικές μηχανές, τοπογραφικά όργανα και εργαλεία
πεδίου που θα επιτρέψουν στους επισκέπτες να προσεγγίσουν την
καθημερινότητα των αρχαιολόγων της εποχής. Σε ένα από τα κείμενα
διαβάζουμε τη μαρτυρία ενός αρχαιολόγου που αναφέρεται στις δύσκολες
συνθήκες επιβίωσης και σημειώνει πως μοναδική του απόλαυση ήταν να ψήνει
τον καφέ του σε ένα άδειο σαρδελοκούτι.
Ο
επισκέπτης παράλληλα έχει την ευκαιρία να δει αρχαιολογικούς χώρους και
μνημεία όπως ήταν τη στιγμή που ανακαλύφθηκαν. Να δει ευρήματα στο
σημείο που βρέθηκαν, όπως τα λιοντάρια από το Αρσλάν Τας στη Βόρεια
Συρία. Να περιεργαστεί τον τρόπο που γίνονταν οι πρώτες αναστηλώσεις από
τον πρωτοπόρο Αλμπέρ Γκαμπριέλ, ο οποίος είχε εργαστεί και στη Δήλο,
καθώς πίστευε ότι πρέπει τα μνημεία να γίνονται μέσω των αναστηλώσεων
κατανοητά στο ευρύ κοινό. Να δει το περιβάλλον που ενέπνευσε την Αγκαθα
Κρίστι. Και να συνεκτιμήσει τη δημιουργία ενός ευρέος επιστημονικού
δικτύου που οδήγησε, αργότερα, στη δημιουργία των γαλλικών ινστιτούτων
από την Κωνσταντινούπολη έως το Αφγανιστάν με μοντέλο τη ΓΣΑ.
INFO: H
έκθεση «Αναζητώντας την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων»
που συνδιοργανώνουν η Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Πανεπιστήμιο του
Στρασβούργου σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στην
ΕΒΕ, στο Κέντρο Πολιτισμού ΙΣΝ, από 19 Φεβρουαρίου έως 25 Απριλίου.
Περισσότερα για το πρόγραμμα στην ιστοσελίδα www.efa.gr/section-categorie/en-quete-dorient/
✨Μια ερευνητική ομάδα από τις ΗΠΑ
επιβεβαίωσε τον πρώτο μεσογειακό ομαδικό τάφο της πανώλης του
Ιουστινιανού, προσφέροντας νέες λεπτομέρειες για την πανδημία.
✨Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο τάφος στην αρχαία Γέρασα
αντιπροσωπεύει ένα μοναδικό ταφικό γεγονός, αντί για σταδιακή αύξηση
ενός νεκροταφείου.
✨Η έρευνα αποκάλυψε ποικιλία θυμάτων και υποδεικνύει ότι
ένας μετακινούμενος πληθυσμός είχε εγκλωβιστεί λόγω της νόσου, όπως
κατά την πανδημία του Covid.
✨Η Τζιανγκ τόνισε ότι η πανώλη του Ιουστινιανού μπορεί
να αποδειχθεί πιο εύκολα από την Covid, με απτά αποδεικτικά στοιχεία και
ανθρώπινα λείψανα.
Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες από τις ΗΠΑ
επιβεβαίωσε τον πρώτο μεσογειακό ομαδικό τάφο της αρχαιότερης
καταγεγραμμένης πανδημίας στον κόσμο, προσφέροντας συγκλονιστικές νέες
λεπτομέρειες για την πανώλη του Ιουστινιανού, η οποία σκότωσε
εκατομμύρια ανθρώπους στη Βυζαντινή αυτοκρατορία μεταξύ του 6ου και του
8ου αιώνα.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο τεύχος Φεβρουαρίου του Journal of
Archaeological Science, προσφέρουν, όπως λένε οι ερευνητές, ένα
“παράθυρο” στην κινητικότητα, την αστική ζωή και την ευαλωτότητα των
πολιτών που επλήγησαν από την πανδημία.
DNA που λήφθηκε από σώματα σε χώρο ομαδικής ταφής στην αρχαία Γέρασα, στη σημερινή Ιορδανία, δείχνει ότι ο τάφος αντιπροσώπευε «ένα και μόνο ταφικό γεγονός»,
και όχι τη φυσιολογική, σταδιακή αύξηση ενός παραδοσιακού νεκροταφείου
με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα με την ομάδα που πέρυσι ταυτοποίησε το
Yersinia pestis ως το μικρόβιο που προκάλεσε την πανώλη.
Η νέα έρευνα επικεντρώθηκε στα θύματα. Στο πώς ζούσαν, στην
ευαισθησία τους στη νόσο και στους λόγους που βρίσκονταν στη Γέρασα,
έναν περιφερειακό εμπορικό κόμβο και επίκεντρο της πανδημίας που
μαινόταν από το 541 έως το 750 μ.Χ.
«Οι παλαιότερες αφηγήσεις ταυτοποίησαν τον οργανισμό της πανώλης. Ο χώρος της Γέρασας μετατρέπει αυτό το γενετικό σήμα σε μια ανθρώπινη ιστορία για το ποιοι πέθαναν και πώς μια πόλη βίωσε την κρίση»,
δήλωσε η Ρέις Τζιανγκ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και
αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Παγκόσμιας, Περιβαλλοντικής και
Γονιδιωματικής Επιστήμης της Υγείας του Πανεπιστημίου της Νότιας
Φλόριντα.
«Οι πανδημίες δεν είναι μόνο βιολογικά γεγονότα, είναι κοινωνικά γεγονότα.
Συνδέοντας τα βιολογικά στοιχεία από τα σώματα με το αρχαιολογικό
πλαίσιο, μπορούμε να δούμε πώς η ασθένεια επηρέασε τους ανθρώπους μέσα
στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό τους περιβάλλον. Αυτό μας βοηθά να
κατανοήσουμε τις πανδημίες στην ιστορία ως βιωμένα ανθρώπινα γεγονότα»,
είπε.
Μια διεπιστημονική ομάδα αρχαιολόγων, ιστορικών και ειδικών στη
γενετική από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα, το Florida Atlantic
University και το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ παρήγαγε τη μελέτη, με την
Τζιανγκ και τους συνεργάτες της να αναλύουν DNA που εξήχθη από δόντια.
Διαπίστωσαν ότι υπήρχε μεγάλη ποικιλία θυμάτων από διαφορετικές δημογραφικές ομάδες,
κάτι που, όπως είπε, έδειχνε ότι ένας, σε μεγάλο βαθμό, μετακινούμενος
πληθυσμός βρισκόταν μαζί και ουσιαστικά είχε εγκλωβιστεί στον ίδιο τόπο
λόγω της νόσου, παρόμοια με την κατάσταση που επικράτησε κατά τη
διάρκεια της πανδημίας του Covid, όταν τα ταξίδια είχαν σταματήσει.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι περισσότερα από 200 άτομα είχαν ταφεί στον τάφο στο ιπποδρόμιο της Γέρασας, γνωστής ως «Πομπηία της Μέσης Ανατολής» λόγω των καλοδιατηρημένων ελληνορωμαϊκών ερειπίων της.
Η Τζιανγκ είπε ότι επρόκειτο για μείγμα ανδρών και γυναικών, ηλικιωμένων και νέων, «ανθρώπων στην ακμή τους και εφήβων».
«Εκείνη την εποχή υπήρχαν δούλοι, μισθοφόροι, κάθε λογής άνθρωποι,
και τα δεδομένα μας συνάδουν με το ότι πρόκειται για έναν παροδικό
πληθυσμό. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο», συνέχισε. Η Τζιανγκ ανέφερε
ότι η έρευνα ανέδειξε και άλλους παραλληλισμούς με τις πιο σύγχρονες
πανδημίες, ιδίως την Covid, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ είχε απορρίψει
αρχικά ως «απάτη».
«Υπάρχει ολόκληρη σχολή σκέψης που λέει ότι η πρώτη πανδημία δεν συνέβη»,
είπε. «Οι αρνητές λένε ότι, αν κοιτάξει κανείς τα στοιχεία των
απογραφών, ο πληθυσμός δεν μειώθηκε δραματικά όπως στον Μαύρο Θάνατο.
Επίσης, στα οικονομικά δεδομένα και στους χάρτες πυκνότητας κατοίκησης
δεν φαίνεται κάποια μεγάλη αναστάτωση. Και επιπλέον, μέχρι πρόσφατα δεν
είχε βρεθεί κανένας ομαδικός τάφος.
Όμως η πρώτη πανώλη είναι στην πραγματικότητα πιο εύκολο να αποδειχθεί από την Covid. Γνωρίζουμε ποιο μικρόβιο την προκάλεσε, το Yersinia pestis, και έχουμε πλέον έναν ομαδικό τάφο και ανθρώπινα λείψανα, δηλαδή απτά αποδεικτικά στοιχεία ότι η πανδημία συνέβη.
Το αν κατέρρευσαν η κοινωνία ή οι θεσμοί είναι άλλο ζήτημα. Μια
ασθένεια μπορεί να προκαλέσει τεράστια καταστροφή χωρίς να οδηγήσει
απαραίτητα σε επανάσταση, εξέγερση ή αλλαγή καθεστώτος”.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Ένας χάρτης με όλες τις αναφορές στην "Ιουστινιάνεια πανώλη" σε κειμενικές πηγές (που σημειώνονται με ημερομηνίες και τόπους με μαύρες κουκκίδες) και σε νεκροταφεία όπου έχει βρεθεί DNA πανώλης σε ανθρώπινα λείψανα (σχεδιασμένος με τα χρωματιστά τετράγωνα).
Η 
Βασίζεται στην πραγματική ιστορία του 
Paul Perdrizet(1870-1938)
Ο Πολ Περντριζέ και η γυναίκα του Λουσίλ