ΑΝΗΣΥΧΙΑ: επικοινωνούμε ψηφιακά σε βάρος της ζωντανής επαφής !

Αόρατες αλλαγές: Σε 14 χρόνια “χάσαμε” περισσότερες από 120.000 λέξεις

Ρούλα Μαντή

 

libre.gr

 10–13 λεπτά

---

💡 AI Summary by Libre

✨Η μελέτη αποκαλύπτει ότι παρά την αυξημένη ψηφιακή επικοινωνία, οι άνθρωποι μιλούν λιγότερο, χάνοντας χιλιάδες προφορικές λέξεις ετησίως.

✨Η αντικατάσταση της ζωντανής συνομιλίας με ψηφιακές αλληλεπιδράσεις μειώνει τις κοινωνικές επαφές και επηρεάζει αρνητικά την έκφραση και κατανόηση συναισθημάτων.

✨Η μείωση της προφορικής γλώσσας περιορίζει την ικανότητα ανάπτυξης σύνθετων επιχειρημάτων, επηρεάζοντας αρνητικά τη δημοκρατική συζήτηση και τον πολιτικό λόγο.

✨Η απλοποίηση της γλώσσας οδηγεί σε διχαστική πολιτική ρητορική και μειωμένη κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας, ενισχύοντας το διπολισμό και την ένταση.

Υπάρχουν αλλαγές που τις αντιλαμβανόμαστε αμέσως. Η εμφάνιση του διαδικτύου, η εξάπλωση των κινητών τηλεφώνων, η τεχνητή νοημοσύνη, οι οικονομικές κρίσεις ή οι πανδημίες. Υπάρχουν όμως και άλλες αλλαγές, σχεδόν αόρατες, που συμβαίνουν αργά, σιωπηλά και επίμονα, μέχρι τη στιγμή που κάποιος θα τις μετρήσει και θα μας αναγκάσει να τις κοιτάξουμε κατάματα.

Μία από αυτές είναι η εξαφάνιση των λέξεων από την καθημερινότητά μας.

Οι άνθρωποι του 21ου αιώνα επικοινωνούν περισσότερο από ποτέ. Στέλνουν αμέτρητα μηνύματα, σχολιάζουν αναρτήσεις, ανταλλάσσουν emojis, συμμετέχουν σε τηλεδιασκέψεις, βλέπουν βίντεο και καταναλώνουν αδιάκοπα περιεχόμενο. Κι όμως, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Αριζόνα και του Πανεπιστημίου του Μιζούρι-Κάνσας Σίτι, μιλούν ολοένα και λιγότερο.

Are We Talking Less Than We Used To?

Το εύρημα μοιάζει παράδοξο. Πώς γίνεται να ζούμε στην πιο συνδεδεμένη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας και ταυτόχρονα να μιλάμε λιγότερο; Η απάντηση βρίσκεται ίσως στη διαφορά ανάμεσα στην επικοινωνία και στη συνομιλία. Δεν είναι το ίδιο πράγμα να ανταλλάσσεις πληροφορίες και να συμμετέχεις σε μια ζωντανή ανθρώπινη συζήτηση. Δεν είναι το ίδιο να στέλνεις ένα σύντομο μήνυμα και να αφηγείσαι μια ιστορία. Δεν είναι το ίδιο να πατάς ένα εικονίδιο «μου αρέσει» και να κάθεσαι απέναντι από έναν άνθρωπο προσπαθώντας να εξηγήσεις τι νιώθεις.

Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι μεταξύ 2005 και 2019 ο μέσος άνθρωπος έχασε περισσότερες από 120.000 προφορικές λέξεις τον χρόνο. Πρόκειται για μια τεράστια μεταβολή, η οποία δύσκολα μπορεί να γίνει αντιληπτή στην καθημερινότητα. Κανείς δεν ξυπνάει ένα πρωί και αποφασίζει να μιλήσει λιγότερο. Η μείωση προκύπτει από δεκάδες μικρές αλλαγές που έχουν διεισδύσει στον τρόπο ζωής μας.

Κάποτε οι καθημερινές δραστηριότητες απαιτούσαν διάλογο. Ζητούσες οδηγίες από έναν περαστικό. Μιλούσες με τον ταμία στο σούπερ μάρκετ. Ρωτούσες τον βιβλιοπώλη για ένα βιβλίο. Σήμερα, η πλοήγηση γίνεται από μια φωνή GPS, οι αγορές από ένα αυτόματο μηχάνημα, η τραπεζική συναλλαγή από μια εφαρμογή και η αναζήτηση πληροφοριών από μια μηχανή αναζήτησης.

Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η εξοικονόμηση χρόνου. Είναι και η σταδιακή εξαφάνιση χιλιάδων μικρών κοινωνικών αλληλεπιδράσεων που άλλοτε αποτελούσαν το αόρατο νήμα της κοινωνικής ζωής.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι αλλάζει ο τρόπος που ζούμε. Τα νοικοκυριά πολλών γενεών γίνονται ολοένα και πιο σπάνια. Οι άνθρωποι παντρεύονται αργότερα, κάνουν λιγότερα παιδιά και συχνά ζουν μόνοι τους. Η τηλεργασία μειώνει τις αυθόρμητες συζητήσεις στους χώρους εργασίας. Οι χώροι όπου παλαιότερα αναπτύσσονταν κοινωνικοί δεσμοί —σύλλογοι, λέσχες, εκκλησίες, κοινότητες γειτονιάς— χάνουν μέρος της επιρροής τους.

Κάθε μία από αυτές τις αλλαγές μοιάζει ασήμαντη. Όλες μαζί όμως δημιουργούν έναν διαφορετικό κόσμο. Έναν κόσμο στον οποίο μπορεί να περάσει ολόκληρη ημέρα χωρίς ουσιαστική συζήτηση.

Η γλώσσα, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επικοινωνίας. Είναι το εργαλείο με το οποίο οργανώνουμε τη σκέψη μας.

Ο Ρώσος ψυχολόγος Λεβ Βιγκότσκι είχε υποστηρίξει ήδη από τον προηγούμενο αιώνα ότι η γλώσσα και η σκέψη εξελίσσονται μαζί. Οι λέξεις δεν εκφράζουν απλώς τις ιδέες μας· τις διαμορφώνουν. Όταν μαθαίνουμε νέες λέξεις, αποκτούμε νέους τρόπους να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Όταν χάνουμε λέξεις, χάνουμε και αποχρώσεις της πραγματικότητας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι ψυχολόγοι παρατηρούν συχνά πως άνθρωποι που δυσκολεύονται να περιγράψουν τα συναισθήματά τους δυσκολεύονται και να τα διαχειριστούν. Η θλίψη, η απογοήτευση, η μοναξιά, η ματαίωση, η αμηχανία, η ενοχή, η νοσταλγία δεν είναι το ίδιο πράγμα. Χρειάζονται διαφορετικές λέξεις, διαφορετικές έννοιες και διαφορετικές αφηγήσεις.

Όταν το λεξιλόγιο φτωχαίνει, τα συναισθήματα τείνουν να συγχωνεύονται σε λίγες γενικές κατηγορίες. «Είμαι χάλια», «δεν είμαι καλά», «νευριάζω». Οι λεπτές διαβαθμίσεις χάνονται. Κι όταν δεν μπορούμε να περιγράψουμε με ακρίβεια αυτό που νιώθουμε, δυσκολευόμαστε και να το κατανοήσουμε.

Η μείωση της προφορικής επικοινωνίας φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους. Είναι η πρώτη γενιά στην ιστορία που περνά τόσο μεγάλο μέρος της ζωής της σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Οι φιλίες εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά συχνά διαμεσολαβούνται από οθόνες. Οι συζητήσεις γίνονται με συντομογραφίες, εικόνες, βίντεο και σύμβολα.

Βεβαίως, η γλώσσα δεν πεθαίνει. Μετασχηματίζεται. Κάθε γενιά δημιουργεί το δικό της λεξιλόγιο και τους δικούς της κώδικες επικοινωνίας. Ωστόσο, αρκετοί ερευνητές φοβούνται ότι η υποχώρηση της εκτεταμένης προφορικής συζήτησης μπορεί να περιορίσει την ικανότητα των ανθρώπων να αναπτύσσουν σύνθετα επιχειρήματα και να επεξεργάζονται πολύπλοκες ιδέες.

Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι ατομικό και γίνεται πολιτικό.

Δημοκρατία και γλώσσα

Η δημοκρατία βασίζεται στη γλώσσα. Βασίζεται στην ικανότητα των πολιτών να συζητούν, να διαφωνούν, να επιχειρηματολογούν και να κατανοούν σύνθετα προβλήματα. Όσο πιο περίπλοκη είναι μια κοινωνία, τόσο περισσότερες λέξεις χρειάζεται για να περιγράψει τον εαυτό της.

Τα τελευταία χρόνια πολλοί αναλυτές παρατηρούν ότι ο πολιτικός λόγος διεθνώς γίνεται πιο απλός, πιο συναισθηματικός και πιο διχαστικός. Οι σύνθετες αναλύσεις υποχωρούν μπροστά στα συνθήματα. Οι αποχρώσεις χάνονται ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Οι λέξεις που απαιτούν σκέψη αντικαθίστανται από λέξεις που προκαλούν άμεση συναισθηματική αντίδραση.

Όταν όμως η γλώσσα απλοποιείται υπερβολικά, απλοποιείται και η εικόνα που έχουμε για τον κόσμο. Η πραγματικότητα παρουσιάζεται ως μια σύγκρουση καλών και κακών, νικητών και ηττημένων, πατριωτών και εχθρών. Οι γκρίζες ζώνες εξαφανίζονται.

Κι όμως, ο πραγματικός κόσμος είναι σχεδόν πάντα πιο περίπλοκος από τα συνθήματα.

Ίσως λοιπόν το ζήτημα των χαμένων λέξεων να μην αφορά μόνο τη νοσταλγία για μια εποχή όπου οι άνθρωποι συζητούσαν περισσότερο. Ίσως να αφορά το μέλλον της κοινωνικής συνοχής, της ψυχικής υγείας και της δημοκρατίας.

Η καλή είδηση είναι ότι η τάση αυτή δεν είναι αναπόφευκτη.

Δεν χρειάζονται μεγάλες επαναστάσεις. Χρειάζονται μικρές καθημερινές πράξεις. Ένα τηλεφώνημα αντί για ένα μήνυμα. Μια συζήτηση με τον γείτονα. Ένας καφές χωρίς κινητό πάνω στο τραπέζι. Ένα οικογενειακό τραπέζι όπου η τηλεόραση παραμένει κλειστή. Ένας περίπατος με έναν φίλο χωρίς ακουστικά στα αυτιά.

Οι λέξεις είναι σαν τους μυς. Όσο περισσότερο τις χρησιμοποιούμε, τόσο πιο δυνατές γίνονται. Και μαζί τους δυναμώνει η μνήμη, η σκέψη, η φαντασία και η ικανότητά μας να καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον.

Σε μια εποχή που όλα επιταχύνονται, ίσως η πιο επαναστατική πράξη να είναι τελικά η πιο απλή: να καθίσουμε απέναντι από κάποιον και να μιλήσουμε.

Σωκράτης – η τέχνη του διαλόγου και η αναζήτηση της αλήθειας

Αν υπάρχει μια μορφή που θα δυσκολευόταν να επιβιώσει στη σημερινή εποχή των σύντομων μηνυμάτων, των βίντεο λίγων δευτερολέπτων και των βιαστικών απαντήσεων, αυτή ίσως να ήταν ο Σωκράτης.

Ο άνθρωπος που θεωρείται ο πατέρας της δυτικής φιλοσοφίας δεν έγραψε ούτε μία γραμμή. Δεν άφησε βιβλία, πραγματείες ή εγχειρίδια. Άφησε μόνο συζητήσεις. Ερωτήσεις. Αμφιβολίες. Διαλόγους.

Στην καρδιά της σωκρατικής σκέψης βρισκόταν μια ριζοσπαστική για την εποχή ιδέα: ότι η αλήθεια δεν επιβάλλεται, δεν μεταδίδεται μηχανικά από τον σοφό στον αδαή, αλλά ανακαλύπτεται μέσα από τη συνομιλία. Ο Σωκράτης δεν δίδασκε με διαλέξεις. Περιπλανιόταν στην αγορά της Αθήνας και συνομιλούσε. Ρωτούσε. Άκουγε. Ξαναρωτούσε. Ανέτρεπε βεβαιότητες.

Όταν συναντούσε κάποιον που ισχυριζόταν ότι γνωρίζει τι είναι η δικαιοσύνη, η αρετή ή η σοφία, δεν του απαντούσε. Του ζητούσε να εξηγήσει. Και όταν εκείνος έδινε μια απάντηση, ακολουθούσε μια δεύτερη ερώτηση. Και μετά μια τρίτη. Μέχρι που η αρχική βεβαιότητα άρχιζε να τρίζει.

Αυτή ήταν η περίφημη σωκρατική ειρωνεία. Ο Σωκράτης προσποιούνταν συχνά ότι δεν γνώριζε τίποτα. «Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» — ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα. Η φαινομενική αυτή άγνοια δεν ήταν αδυναμία αλλά μέθοδος. Ήταν ένας τρόπος να αναγκάσει τον συνομιλητή του να εξετάσει τις ίδιες του τις σκέψεις.

Ακόμη πιο σημαντική ήταν η λεγόμενη μαιευτική μέθοδος. Όπως η μαία βοηθά μια γυναίκα να γεννήσει ένα παιδί, έτσι και ο φιλόσοφος βοηθά έναν άνθρωπο να «γεννήσει» μια ιδέα. Δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Δημιουργεί τις συνθήκες ώστε η γνώση να αναδυθεί από μέσα του.

Η διαδικασία αυτή απαιτεί κάτι που σήμερα μοιάζει όλο και πιο σπάνιο: χρόνο, προσοχή και πολλές λέξεις.

Δεν μπορεί να υπάρξει σωκρατικός διάλογος σε μια πρόταση. Δεν μπορεί να υπάρξει αυτογνωσία σε ένα emoji. Δεν μπορεί να υπάρξει αναζήτηση της αλήθειας χωρίς τη διάθεση να ακούσουμε τον άλλον, να τον αφήσουμε να αναπτύξει τη σκέψη του και να αναμετρηθούμε με τα επιχειρήματά του.

Για τον Σωκράτη, η συζήτηση δεν ήταν κοινωνική ευγένεια. Ήταν ο πυρήνας της δημοκρατίας και της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος όφειλε να εξετάζει διαρκώς τον εαυτό του, γιατί, όπως υποστήριζε, «ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να βιώνεται».

Ίσως γι’ αυτό το έργο του παραμένει τόσο επίκαιρο σήμερα. Σε μια εποχή όπου οι αλγόριθμοι μας προσφέρουν έτοιμες απαντήσεις πριν καν διατυπώσουμε τις ερωτήσεις μας, ο Σωκράτης μάς θυμίζει ότι η ποιότητα της σκέψης μας εξαρτάται από την ποιότητα των ερωτήσεων που θέτουμε.

Και ίσως η μεγαλύτερη απώλεια από τη συρρίκνωση του προφορικού λόγου να μην είναι απλώς η απώλεια λέξεων. Ίσως να είναι η απώλεια της ίδιας της τέχνης του διαλόγου.

Γιατί οι κοινωνίες δεν προοδεύουν όταν όλοι μιλούν ταυτόχρονα. Προοδεύουν όταν οι άνθρωποι συνομιλούν πραγματικά. Όταν ακούνε. Όταν αμφισβητούν. Όταν αναζητούν μαζί την αλήθεια.

Αυτό ακριβώς έκανε ο Σωκράτης πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια στην αγορά της Αθήνας. Και αυτό ίσως είναι που έχουμε περισσότερο ανάγκη σήμερα.

  Ίσως τελικά το πρόβλημα να μην είναι ότι χάσαμε 120.000 λέξεις τον χρόνο. Ίσως το πραγματικό πρόβλημα να είναι ότι μαζί με αυτές χάσαμε χιλιάδες ευκαιρίες να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους. Γιατί από την αγορά της αρχαίας Αθήνας μέχρι τις οθόνες των κινητών μας, η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ότι η σκέψη γεννιέται μέσα από τον διάλογο. Και όσο λιγότερο μιλάμε, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να ζούμε σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες αλλά φτωχό σε κατανόηση.  

Το ερώτημα είναι αν η Τ.Ν. συνιστά μια απλή γραμμική συνέχιση των προγενέστερων τεχνολογικών επαναστάσεων, ή αν, αντίθετα, παράγει κάτι το ποιοτικά νέο, μια νέα συνθήκη σχέσεων μεταξύ μηχανής και ανθρώπου, συνθήκη που ακυρώνει de facto την κριτική σκέψη

Επιστήμη, κριτική σκέψη, χειραφέτηση και Τ.Ν.

Γιάννος Θανασέκος*

 

 efsyn.gr

5–6 λεπτά

---

Το 1781, στον Πρόλογο της πρώτης έκδοσης της «Κριτικής του Καθαρού Λόγου», ο Ι. Καντ σημείωνε: «Η εποχή μας είναι η καθαυτό εποχή της κριτικής στην οποία πρέπει να υποβάλλονται τα πάντα. Η Θρησκεία προβάλλοντας την αγιότητά της και η νομοθεσία τη μεγαλειότητά της ζητούν συνήθως να της ξεφύγουν. Με αυτό όμως προκαλούν δικαιολογημένη υποψία εναντίον τους και δεν μπορούν να διεκδικούν τον ανυπόκριτο σεβασμό που ο λόγος προσφέρει μόνο σε ό,τι μπόρεσε να αντέξει τον ελεύθερο και δημόσιο έλεγχό τους».

Τρία χρόνια μετά, το 1784, ο ίδιος Καντ απαντούσε στο ερώτημα τι είναι ο Διαφωτισμός: «Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την οποία φταίει ο ίδιος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία του ανθρώπου να μεταχειρίζεται τον νου του χωρίς την καθοδήγηση κάποιου άλλου. Γι’ αυτή την ανωριμότητά του ο άνθρωπος φταίει όταν η αιτία της έγκειται όχι στην ανεπάρκεια της διάνοιάς του, αλλά στην έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους να μεταχειριστεί τη διάνοιά του χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Sapere aude! Να έχεις το θάρρος να μεταχειρίζεσαι τη δική σου διάνοια! Αυτή είναι η εμβληματική φράση του Διαφωτισμού».

Με αυτές τις δύο λιτές και βαρυσήμαντες ρήσεις στα τέλη του 18ου αιώνα ο φιλόσοφος του Königsberg κατοχυρώνει με ακρίβεια τη δημόσια κριτική σκέψη ως δομικό θεμέλιο τόσο της επιστήμης όσο και της ανθρώπινης χειραφέτησης από κάθε είδους κηδεμονία.

Το θέμα των σχέσεων επιστήμης, τεχνολογίας και χειραφέτησης δεν είναι καινούργιο, έχει απασχολήσει εδώ και χρόνια τις κοινωνικές επιστήμες και τις διάφορες εκδοχές της πολιτικής φιλοσοφίας, βλέπε Marcuse, Heidegger, Sartre… για να περιοριστώ προς το παρόν σ’ αυτούς τους επώνυμους διανοούμενους.

Οι κοινωνικές χρήσεις των τεχνολογικών επαναστάσεων στο πλαίσιο των ισχυουσών καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής δεν ήταν ποτέ ουδέτερες ή ανιδιοτελείς. Αποσκοπούν πάντα στη διευρυμένη αναπαραγωγή και συσσώρευση του κεφαλαίου όπως και στην αύξηση των ποσοστών κέρδους των οικονομικών κλάδων που επωφελούνται από την εκάστοτε τεχνολογική επανάσταση. Επιπλέον και κυρίως επιφέρουν ανακατατάξεις των σχέσεων ισχύος και ανταγωνισμών σε ευρεία γεωπολιτική κλίμακα. Η σύμπτυξη επιστημονικών επιτεύξεων τεχνολογίας και πολέμου σηματοδοτείται στο πέρασμα του 19ου στον 20ό αιώνα με την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και κορυφώνεται τραγικά στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με τις δύο ατομικές βόμβες. Κάτω από αυτό το ιστορικό πρίσμα η υποταγή της επιστήμης και των επιστημονικών επιτεύξεων στις τεχνολογικές επιδόσεις ως μέσο επιβολής ηγεμονικών αξιώσεων συνιστά ακύρωση της κριτικής σκέψης, θεμέλιο, όπως είπαμε, της επιστήμης και της ανθρώπινης χειραφέτησης.

Στις μέρες μας η χρήση της Τ.Ν. στους εν εξελίξει πολέμους μικρών, μεσαίων και οξυμένων εντάσεων τροφοδοτεί ένα κλίμα «οργανωμένου χάους» και «οργανωμένου απρόβλεπτου», εκφράσεις που δεν συνιστούν πλέον λεκτικά οξύμωρα, αλλά που δηλώνουν μια οξύμωρη πραγματικότητα: τα πάντα είναι δυνατά. Η ευρεία εγκαθίδρυση και η προβλεπόμενη παντοδυναμία της Τ.Ν. συνιστούν πλέον θέματα καθημερινών δημοσιεύσεων και αναλύσεων που τροφοδοτούν συγχρόνως ελπίδες, ανησυχίες, αν όχι και πανικό. Ορισμένοι από τους κατασκευαστές αυτών των λογαρίθμων μάς επισημαίνουν τον οριακό κίνδυνο της Τ.Ν., την εν δυνάμει δηλαδή υπέρβαση του δημιουργού από το δημιούργημά του, το ανεξέλεγκτο του δημιουργήματος! Το ερώτημα είναι αν η Τ.Ν. συνιστά μια απλή γραμμική συνέχιση των προγενέστερων τεχνολογικών επαναστάσεων ή αν, αντίθετα, παράγει κάτι το ποιοτικά νέο, μια νέα συνθήκη σχέσεων μεταξύ μηχανής και ανθρώπου, συνθήκη που ακυρώνει ντε φάκτο την κριτική σκέψη.

Η προσωπική μου παρατήρηση όσον αφορά τον πυρήνα της Τ.Ν. είναι τούτη: «Διερωτόμαστε συχνά με ποια κριτήρια οφείλουμε να διαμορφώσουμε (να προσδιορίσουμε) το τάδε πράγμα (ή το τάδε γεγονός), την ίδια στιγμή που αυτό το πράγμα (ή γεγονός) διαμορφώνει (προσδιορίζει) τα υποκείμενα που καλούνται να απαντήσουν σ’ αυτήν την ερώτηση». Δεν βρίσκω άλλο τρόπο για να διατυπώσω τον «φαύλο κύκλο» που προκαλεί σε μένα η χρήση τής Τ.Ν.. Δεν έχω εντοπίσει τίποτα το παρόμοιο σε όλες τις προγενέστερες τεχνολογικές επαναστάσεις. Και εν κατακλείδι ένα ερώτημα που δεν θεωρώ κατά κανένα τρόπο ρητορικό, ειδικά για την Αριστερά:

1920 – Λένιν: «Ο κομμουνισμός είναι η εξουσία των σοβιέτ συν η ηλεκτροδότηση όλης της χώρας» (βλέπε, Λένιν, 8ο Συνέδριο των Σοβιέτ, Δεκέμβριος 1920, Απαντα, τ. 31, σελ. 537).

2026: Μπορούμε να ισχυριστούμε σήμερα, σε αντιστοιχία, ότι: «Ο σοσιαλισμός θα είναι η εξουσία των Εργατικών Συμβουλίων συν την εφαρμογή της Τ.Ν. σε ευρεία κλίμακα»;

Επαναλαμβάνω, το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Και προσωπικά θα ήμουν πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε μια αβασάνιστη θετική απάντηση. Η «Αρχαιολογία της γνώσης» (Mισέλ Φουκό) μας είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στο ποσοστό που μας αναδεικνύει διαχρονικά προβλήματα της νεωτερικότητας ως υπόδειγμα ανάπτυξης, οικονομικής μεγέθυνσης και εκσυγχρονισμού – αναφέρθηκα πιο πάνω σε κάποιους σύγχρονους στοχαστές της επιστήμης, της τεχνολογίας και της ανθρώπινης χειραφέτησης, καλό θα ήταν να ξαναπιάναμε το νήμα αυτής της συζήτησης…

*Καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες

χάρτης, 91/Μηνιαίο ηλεκτρονικό περιοδικό Λόγου & Τέχνης ΙΟΥΛΙΟΣ 2026

χάρτης, 91 Μηνιαίο ηλεκτρονικό περιοδικό Λόγου & Τέχνης  ΙΟΥΛΙΟΣ 2026 Στίγματα: Γιώργος Βέης, Φίλιππος Δ. Δρακονταϊδής, Σωτήρης Κακίσης, Άρης Μαλανδράκης, Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη, Γιάννης Πάσχος, Άγγελος Πεφάνης Κλίμακες (Μόνιμες στήλες): Γιώργος Βέλτσος, Αθηνά Βογιατζόγλου, Τάκης Γραμμένος, Γιάννης Δούκας, Δημήτρης Κοσμόπουλος, Μιχάλης Μοδινός, Σπύρος Μοσκόβου, Γιώργος Μουλουδάκης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Νίκος Ξένιος, Γιάννης Πάσχος, Έλση Σαράτση, Σάκης Σερέφας, Αλέξης Σταμάτης, Γιώργος Χουλιάρας Ποίηση και πεζογραφία: Νάνσυ Νίκη Αγγελοπούλου, Στέλιος Αδάμ, Μηνάς Ι. Αλβέρτης, Πηνελόπη Αλεξίου, Αναστασία Γκινοπούλου, Κλεονίκη Δρούγκα, Αγγελική Ζαμάνου, Δημήτρης Ζαχαράκης, Κώστας Μαντζάκος, Νίκη Μουντράκη, Ζέττα Μπαρμπαρέσσου, Βασίλης Πατσογιάννης, Χριστιάνα Πετρίχου, Αγγελική Πεχλιβάνη, Μαρία Πολίτη, Μάρθα Σόντερκβιστ, Σοφία Τριανταφυλλίδου   Μετάφραση: Καμίλ Τ. Ντάντζι (ΗΠΑ, μτφρ. Ζωγραφιά Κεφαλοπούλου), Σιλβίνα Οκάμπο (Αργεντινή, μτφρ. Νάνσυ Αγγελή), Τζέιμς Ράιτ (ΗΠΑ, μτφρ. Πέτρος Ζερβός), Άλτζερνον Σουίνμπερν (Μ. Βρετανία, μτφρ. Βαγγέλης Παπαδιοχος) Δοκίμια: Ελισάβετ Αρσενίου (για την Τζένη Μαστοράκη), Εύα Γαλατσάνου (για την Σάρα Κοφμάν), Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (για τη σημασία του τίτλου στην μικρομυθοπλασία), Παρασκευή-Νεκταρία Σημαντώνη (για τη βιβλιοθήκη του Καβάφη) Διερευνήσεις: Πέτρος Γκολίτσης (για τις εξόδιες ακολουθίες Χρήστου Μπράβου και Μιχάλη Γκανά), Χριστίνα Λιναρδάκη (για τη λογοτεχνία της αναπηρίας), Γιώργος-Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης (για τον Γιώργο Αλισάνογλου), Κρεσένζιο Σαντζίλιο (για τον Εουτζένιο Μοντάλε) Βιβλία: (Παρουσιάσεις, κριτικές): Μαρία Βέρρου, Σοφία Ιακωβίδου, Χλόη Κουτσουμπέλη, Δήμητρα Μήττα, Τατιανή Γ. Ραπατζίκου, Ζωή Σαμαρά, Τώνια Τζιρίτα Ζαχαράτου, Παναγιώτης Χριστοδούλου,  Πυξίδες: Αθανασία Κόντου, Ιωάννα Λιούτσια Ζωολογικός Κήπος: (Πολλαπλά κείμενα για ζώα κάθε είδους / πραγματικά ή φανταστικά): Βαλεντίνα Παπαδημητράκη, Βασιλική Στεργίου      ΤΕΧΝΕΣ Αρχιτεκτονική: Γιώτα Δ. Διέννη Τυπογραφία: Δημήτρης Αρβανίτης (για τον Αιμίλιο Καλιακάτσο) Εικαστικά: Γιώργος Μυλωνάς, Βασίλης Φωτιάδης (παρουσίαση Ανδρέας Τσάκας) Θέατρο: Μιγκέλ ντε Ουναμούνο (μτφρ. Κυριακή Χριστοφορίδη) Βασίλης Παπαγεωργίου, Σάββας Πατσαλίδης Κινηματογράφος: Ελισσαίος Βγενόπουλος, Μαρία Ευτύχη Μουσική: Σπύρος Βουδούρης, Νίκος Ξένιος Φωτογραφία: Μιχάλης Κατσιγιάννης   Το χαρτάκι (Βιβλία & έργα για παιδιά 2ης και 3ης ηλικίας): Μάνος Κοντολέων, Άννα Κουππάνου (συζήτηση με την Θεοδώρα Κατσιφή), Κωνσταντίνος Τσεκλένης Τεχνάσματα (Τέχνες & Χάσματα): Στέλλα Δέδε, Ιωάννα Θεοχάρη, Τζένη Καραβίτη, Μαρία Παπαπαναγιώτου, Σταύρος Ρεπούσκος, Θοδωρής Σαμαράς δείτε τα περιεχόμενα

Επταπύργιο: 10 Χαϊκού

 

ΔΕΚΑ ΧΑΪΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟ

 

 1.

Κρασί για χοές 

οστών μπροστά στην πύλη 

της Ιστορίας 

**************************** 

2.

Στις πολεμίστρες 

σκιές μακελάρηδων

κόβουνε βόλτες

************************* 

3.

Αύλειος χώρος

Άγιοι και ρεμάλια 

σέρνουν το βήμα 

 

***********************

 

4.

Νύχτες  του ζόφου

"Γρηγορείτε" ουρλιάζουν

σκύλοι και λύκοι

********************** 

 

5.

Κελιά της Μοίρας

κλειδιά του  θανάτου γυ-

ρίζουν στις πόρτες 

 

*******

 

6.

Έξι Μαΐου

Η Κούλα* αγέρωχη 

φτύνει τις κάννες 

 *********************************

 7.

 

Ο Παγκρατίδης,**

ο Δράκος του Σέιχ Σου,

θύτης ή θύμα;

 **********************************************

8.

 

 Επταπύργιο

Άμα  γουστάρεις, το ΄χεις

και για βαφτίσια***

 *****************

9. 

Με τα λεφτά σου

ξεπλένεις και την Ύβρη

της Ιστορίας 

 

10.

Ξένε διαβάτη , 

ακούς τους ολοφυρμούς

των μυροφόρων; 

 

* Κούλα Ελευθεριάδου (1923-1947)/Βικιπαίδεια

** Αριστείδης Παγκρατίδης - Βικιπαίδεια

***Τραπεζώματα και γλέντια στο Γεντί Κουλέ...

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Η τρομαχτική φυλακή της Θεσσαλονίκης όπου πέρασαν από τον Γιαγκούλα μέχρι τον Λεωνίδα Κύρκο

2. Χρίστου Ζαφείρη: Πίσω από το Γεντί Κουλέ, εις τον συνήθη τόπον των εκτελέσεων

 

*****************

Gerontakos, 2026

 

Ιβάν Μπεσόνοφ

 Ο θαυμάσιος νεαρός  Ρώσος  πιανίστας  Ιβάν Μπεσόνοφ έδωσε ένα ρεσιτάλ στο  Fondation Louis Vuitton στο Παρίσι, που έλαβε εξαιρετικές κριτικές .Το πρόγραμμα γεφυρώνει άψογα μακρινές μουσικές περιόδους, εστιάζοντας σε μεγάλο βαθμό στις μπαρόκ σουίτες και τις κλασικές δομές, αναδεικνύοντας τις σλαβικές παραδόσεις του πιάνου. 

Το ρεσιτάλ περιελάμβανε το ακόλουθο κλασικό ρεπερτόριο:

    Παρτίτα αρ. 4 σε Ρε μείζονα, BWV 828 του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ
    Pour le piano από τον Claude Debussy 

Ivan Bessonov(2002)

ΣΠΥΡΑΔΩΝΙΣ, Ο ΚΟΝΑΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΕΞΙΑΣ

 

 ΣΠΥΡΑΔΩΝΙΣ, Ο ΑΝΕΛΕΗΤΟΣ ΔΙΩΚΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΔΙΑΝΟΗΣΗΣ

Η  ηγεμονία της Αριστεράς μπόλικα τον έχει  απασχολήσει

φαντάζεται μες στο φτωχό   μυαλό   που του  ΄δωκε η φύση 

πως το χάσμα πλουσίων και φτωχών ως μάγος θα το λύσει,
θα βαβαλίσει*, λέει, κάθε κοινωνιστή,  ώσπου να  προσκυνήσει.

Κάθε φουκαρά  προοδευτικό στα γόνατα θα βάλει  να τον παρακαλάει  

 

Αρτίστες, ποιητές ,  Ιστορικούς λιγούρια όρθια σε κάρο χλεύης που τσουλάει  

Άμα θα πιουν  πέντε ρακές, κατσούνια και απάκια χάψουν  με το τσουβάλι,
θε να τους  βάλει να χορεύουνε, ρεζίλια στο ταψί,   ζίλι- καντίλι το πεντοζάλι.


*βαβαλίζω: περιποιούμαι ιδιαιτέρως
απάκι**: καπνιστό χοιρινό

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ: Πόσο ανεξάρτητη είναι;Η υπόθεση «υιού Θεοδωρικάκου» ...

1.ΕΝΑΣ ΕΠΑΙΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

 
tvxs.gr

3–4 λεπτά

Γιατί σε μια κανονική δημοκρατία, όσο ισχυρό κι αν είναι το επίθετο κάποιου, οι υποθέσεις δεν εξαφανίζονται στα συρτάρια, δεν μετατρέπονται με μαγικό τρόπο οι δικογραφίες σε «παρεξηγήσεις» και η κάνναβη σε… καπνό για στριφτά τσιγάρα.

Η παραπομπή σε δίκη του γιου του υπουργού Τάκη Θεοδωρικάκου και ακόμη έντεκα προσώπων δεν συνιστά καταδίκη κανενός. Συνιστά όμως κάτι εξίσου σημαντικό: ότι, παρά τις καθυστερήσεις, τις ανατροπές, τις πειθαρχικές διώξεις εισαγγελέων, τις αμφισβητήσεις και τις θεσμικές περιπέτειες, η υπόθεση δεν θάφτηκε οριστικά.


Διαβάστε: Καταγγελία ανώτατου αξιωματικού της ΕΛΑΣ για συγκάλυψη υπόθεσης ναρκωτικών μέλους της οικογένειας Θεοδωρικάκου



Τέσσερις της ομάδας ΔΙΑΣ κατηγορούνται για υπόθαλψη εγκληματία από κοινού και κατά συρροή, ενώ ο πρώην Αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. Μιχάλης Καραμαλάκης και άλλοι ανώτεροι αξιωματικοί για ηθική αυτουργία.


Σύμφωνα με το βούλευμα, ο Αρχηγός και ο Διοικητής της Άμεσης Δράσης, με συνεχείς πιέσεις, φορτικότητα και τηλεφωνικές παρεμβάσεις, ώθησαν τους αστυνομικούς να αφήσουν ελεύθερους τον γιο του υπουργού και την παρέα του.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Όχι η μικροποσότητα ναρκωτικών, που από μόνη της δύσκολα θα απασχολούσε το πανελλήνιο. Τα τρία νέα παιδιά αλλά και ο φίλος τους, ο γιός Θεοδωρικάκου, πληρώνουν άδικα μια συντηρητική νομοθεσία, ξεπερασμένη στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και στις ΗΠΑ.

Αντί να αλλάξει τον νόμο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ενεργοποίησε ένα μηχανισμό προστασίας και συγκάλυψης επειδή εμπλεκόταν ο γιος ενός υπουργού της. Και ο τελευταίος πρωτοστάτησε στην απόπειρα συγκάλυψης, κατηγορώντας και απειλώντας τους αξιωματικούς της Αστυνομίας που έκαναν καλά τη δουλειά τους.

Μετά το βούλευμα, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να αναλάβει τις ευθύνες του…

Διαβάστε: Θεοδωρικάκος για υπόθεση συγκάλυψης του γιου του: Προσφεύγω στη Δικαιοσύνη κυρίως ως γονιός

Σε μια χώρα που έχει κουραστεί να ακούει για «τυχαίες» καθυστερήσεις, χαμένες δικογραφίες και υποθέσεις που εξατμίζονται όταν αγγίζουν την εξουσία, η εξέλιξη  αποτελεί μια μικρή αλλά σημαντική νίκη του κράτους δικαίου.

Η Δικαιοσύνη έχει τώρα, πολύ καθυστερημένα είναι αλήθεια,  τον λόγο. Και η κοινωνία έχει κάθε δικαίωμα να απαιτεί ένα πράγμα: να ισχύει ο ίδιος νόμος για όλους. Γιατί όταν οι ισχυροί αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τους υπόλοιπους πολίτες, τότε η δημοκρατία αρχίζει να μοιάζει με της Ουγκάντα.

_______________________

2. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΝΤΟΛΟΔΟΧΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ;

Υπόθεση υιού Θεοδωρικάκου: Εισαγγελέας έκανε έφεση στο βούλευμα που παρέπεμπε σε δίκη τον πρώην αρχηγό ΕΛΑΣ!

ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΤΕΧΝΗΣ/Les Enfants du Paradis/ Τα παιδιά του Παραδείσου (1945) : Η καλύτερη γαλλική ταινία του εικοστού αιώνα

 

Τα Παιδιά του Παραδείσου (Πρωτότυπος τίτλος: Les Enfants du Paradis) είναι Γαλλική δραματική ταινία σε σκηνοθεσία Μαρσέλ Καρνέ και σε σενάριο Ζακ Πρεβέρ, που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1945. Πρωταγωνιστούν ο Ζαν-Λουί Μπαρό και η Αρλετί.

Πρόκειται για ένα αριστούργημα του ποιητικού ρεαλισμού και είναι μία από τα σπάνιες γαλλικές υπερπαραγωγές που γυρίστηκαν κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής το 1943, 1944 και στις αρχές του 1945 τόσο στη Γαλλία του Βισύ όσο και στην κατεχόμενη Γαλλία σε πολύ δύσκολες συνθήκες.^{[............................]}

Τα Παιδιά του Παραδείσου/Βικιπαίδεια

ΚΡΙΤΙΚΗ: Συναρπαστικό πανόραμα εποχής και αξέχαστη ερωτική ιστορία, παραμένει –μαζί με τον «Κανόνα του Παιχνιδιού» του Ζαν Ρενουάρ– η σημαντικότερη και αξεπέραστη μέχρι σήμερα στιγμή του γαλλόφωνου αφηγηματικού κινηματογράφου. Διαβάστε ολόκληρη την κριτική

Γράφει: Χρήστος Μήτσης Οκτ 16, 2025